Đọc nhãn thực phẩm nên bắt đầu từ danh sách thành phần, vì thứ đứng đầu thường là thứ chiếm nhiều nhất. Sau đó xem bảng dinh dưỡng đang tính cho khẩu phần bao nhiêu, để ý đường, muối, chất béo, phân biệt hạn sử dụng với hạn dùng tốt nhất, và đừng tin hết những chữ in to ở mặt trước bao bì.
Chào bạn, đây là Hỏi Chuyên Gia. Hộp sữa ghi bổ sung canxi, gói bánh ghi ít béo, chai nước ghi tự nhiên. Đứng giữa siêu thị, mình không biết chọn cái nào cho con. Tập này mình hỏi chuyên gia đọc nhãn sao cho nhanh mà trúng.
Danh sách thành phần nói lên điều gì?
Đây là phần đáng đọc nhất mà nhiều người bỏ qua. Theo cách ghi nhãn thông thường, thành phần được liệt kê theo thứ tự khối lượng giảm dần: thứ có nhiều nhất đứng đầu, ít nhất đứng cuối.
Một hộp nước trái cây mà thành phần đầu tiên là nước, thứ hai là đường, trái cây đứng thứ năm, thì đó chủ yếu là nước đường có vị trái cây. Một gói ngũ cốc cho trẻ mà đường nằm trong ba thành phần đầu thì không còn là món sáng nhẹ nhàng như hình in trên hộp.
Danh sách càng ngắn, càng toàn những thứ bạn nhận ra được như bột mì, trứng, sữa, thường càng gần với thực phẩm tự nhiên. Danh sách dài, nhiều chất bạn không biết là gì thì thường là thực phẩm chế biến nhiều.
Người có dị ứng thực phẩm cần đọc kỹ phần này, và để ý dòng cảnh báo có thể chứa vết của các chất gây dị ứng.
Bảng dinh dưỡng đọc thế nào cho đúng?
Mình được chỉ một bẫy rất phổ biến: con số trên bảng dinh dưỡng thường tính cho một khẩu phần, hoặc cho một trăm gam, chứ không phải cho cả gói. Một gói bánh có thể ghi năng lượng cho một khẩu phần bằng một phần ba gói. Ăn hết gói là gấp ba con số đó.
Vì vậy đọc dòng khẩu phần trước tiên, rồi tự nhân theo lượng mình thật sự ăn.
Muốn so sánh hai sản phẩm, so cùng đơn vị, ví dụ cùng tính trên một trăm gam hay một trăm mi li lít. So khẩu phần của hai hãng khác nhau dễ bị lệch.
Những dòng nên để ý nhất với người Việt hiện nay là đường, muối hay natri, và chất béo bão hoà. Chất xơ và đạm thì thường càng nhiều càng tốt, trừ khi bác sĩ dặn khác cho bệnh của bạn.
Đường trốn trong nhãn dưới những tên nào?
Đúng vậy, đường không phải lúc nào cũng được ghi là đường. Nó có thể xuất hiện dưới nhiều tên: các loại si rô, mật, mạch nha, đường nghịch đảo, nước ép trái cây cô đặc, và nhiều tên gọi nghe như tên hoá chất.
Một sản phẩm có thể chia đường ra thành ba bốn tên khác nhau, mỗi thứ một ít, để không thứ nào đứng đầu danh sách. Cộng lại vẫn nhiều.
Chữ không đường ở mặt trước có thể nghĩa là không thêm đường kính, nhưng vẫn có đường tự nhiên từ sữa, trái cây, hoặc có chất tạo ngọt thay thế. Chất tạo ngọt thì là chuyện riêng, không phải ai cũng hợp.
Đồ cho trẻ em như sữa chua uống, sữa có vị, bánh quy, ngũ cốc thường là nơi đường giấu nhiều nhất. Với trẻ, chọn sữa không đường, sữa chua không đường rồi thêm trái cây tươi là cách đơn giản.
Chữ to mặt trước bao bì có đáng tin không?
Mình hỏi câu này vì mặt trước bao bì là thứ mình nhìn đầu tiên. Chuyên gia nói mặt trước là phần quảng cáo, được thiết kế để bán hàng. Nó thường nêu đúng một điểm tốt, và im lặng về những điểm khác.
Ít béo có thể đi kèm nhiều đường để bù vị. Bổ sung vitamin có thể nằm trên một loại nước ngọt. Tự nhiên, thuần khiết, nhà làm là những chữ nghe hay nhưng không có nghĩa cụ thể về dinh dưỡng.
Hình ảnh trái cây tươi, cánh đồng xanh trên bao bì không cho biết trong hộp có bao nhiêu trái cây thật.
Thói quen tốt là lật ra mặt sau trước khi tin mặt trước. Mất ba mươi giây, nhưng đọc vài lần là quen, sau đó bạn sẽ đọc nhãn nhanh như nhìn giá.
Hạn sử dụng và hạn dùng tốt nhất khác nhau ra sao?
Trên nhãn có thể gặp hai kiểu ghi. Hạn sử dụng thường gắn với thực phẩm dễ hỏng như sữa tươi, thịt chế biến, đồ ăn sẵn. Quá hạn này thì không nên dùng, vì vấn đề là an toàn.
Kiểu ghi sử dụng tốt nhất trước thường gặp ở đồ khô, đồ hộp, bánh kẹo. Nó nói về chất lượng: qua ngày đó, sản phẩm có thể kém giòn, kém thơm, nhưng nếu bảo quản đúng và bao bì nguyên vẹn thì chưa chắc đã không an toàn. Khi nghi ngờ, đừng dùng.
Hạn ghi trên nhãn chỉ đúng khi bảo quản theo hướng dẫn và bao bì chưa mở. Đã mở hộp sữa, mở lọ tương thì tính theo hướng dẫn sau khi mở, thường ngắn hơn nhiều.
Một chị nội trợ ở Long Xuyên kể chị từng mua ngũ cốc cho con vì hộp ghi giàu chất xơ, tới khi đọc mặt sau mới thấy đường đứng thứ hai trong thành phần. Giờ chị có thói quen lật hộp trước khi bỏ vào xe đẩy, và bảo con cùng đọc cho vui.
Câu hỏi thường gặp
Thực phẩm hữu cơ có luôn tốt hơn không?
Hữu cơ nói về cách trồng trọt và chăn nuôi, không tự động có nghĩa là ít đường, ít muối hay ít năng lượng hơn. Bánh hữu cơ vẫn có thể nhiều đường. Vẫn nên đọc thành phần và bảng dinh dưỡng.
Chất bảo quản trong thực phẩm có đáng sợ không?
Chất bảo quản được phép dùng trong giới hạn cho phép giúp thực phẩm an toàn lâu hơn. Điều nên quan tâm hơn là ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn nói chung, thay vì lo riêng từng chất.
Đọc nhãn sữa cho trẻ cần để ý gì?
Để ý lượng đường thêm vào, độ tuổi phù hợp ghi trên nhãn, và cách pha nếu là sữa bột. Với trẻ nhỏ hoặc trẻ có vấn đề sức khoẻ, hãy hỏi bác sĩ nhi trước khi chọn loại sữa.
Thực phẩm không có nhãn tiếng Việt có nên mua?
Hàng hoá lưu hành chính thức thường phải có nhãn phụ tiếng Việt. Thiếu nhãn khiến bạn khó biết thành phần, hạn dùng và nguồn gốc, nên cân nhắc kỹ, nhất là với đồ cho trẻ em.
Natri trên nhãn có phải là muối?
Natri là một thành phần chính của muối ăn. Lượng muối tương ứng lớn hơn con số natri. Muốn ăn nhạt hơn, so sánh natri giữa các sản phẩm và chọn loại thấp hơn.
