Quỹ dự phòng khẩn cấp thường nên đủ để trang trải vài tháng chi tiêu thiết yếu, và nên dày hơn nếu thu nhập của bạn bấp bênh hoặc bạn là người nuôi cả nhà. Tiền này để ở nơi an toàn, rút ra được nhanh, và tách riêng khỏi tiền tiêu hằng ngày để không lỡ tay tiêu mất.
Chào bạn, đây là Hỏi Chuyên Gia. Ai cũng nghe khuyên phải có quỹ dự phòng, nhưng bao nhiêu là đủ, để ngân hàng hay để nhà, có nên mua vàng cho chắc, thì mỗi người nói một kiểu. Tập này mình hỏi chuyên gia từng câu một.
Quỹ dự phòng khác gì tiền tiết kiệm bình thường?
Tiền tiết kiệm thường gắn với một mục tiêu: mua xe, cưới vợ, cho con đi học. Quỹ dự phòng thì không có mục tiêu nào cả. Nó tồn tại chỉ để đỡ cho bạn những cú bất ngờ: mất việc, ốm nằm viện, xe hỏng giữa đường, mái nhà dột lúc mùa mưa.
Không có quỹ này, mỗi cú bất ngờ đẩy người ta vào một trong ba lối: vay người quen, quẹt thẻ tín dụng, hoặc bán vội thứ gì đó ở giá thấp. Lối nào cũng đắt hơn cái giá của việc đã chuẩn bị sẵn.
Còn một giá trị khó đo hơn là sự bình tĩnh. Người có quỹ dự phòng dám từ chối một công việc tồi, dám nghỉ vài ngày khi ốm, ra quyết định ít hoảng loạn hơn.
Vì vậy quỹ này nên được nghĩ như một chiếc túi khí trên ô tô: mong không bao giờ phải dùng, nhưng không ai lái xe mà muốn thiếu nó.
Tính mức cần có thế nào cho đúng nhà mình?
Chuyên gia chỉ mình tính từ chi tiêu thiết yếu chứ không tính từ lương. Thiết yếu là những khoản phải trả kể cả khi mất việc: tiền nhà, điện nước, ăn uống giản dị, học phí, trả nợ tối thiểu, thuốc men, đi lại cơ bản. Ăn nhà hàng, du lịch, mua sắm thì không tính vào.
Mức hay được nhắc là khoảng ba đến sáu tháng chi tiêu thiết yếu. Ba tháng hợp với người có việc ổn định, hai vợ chồng cùng đi làm. Sáu tháng hoặc hơn hợp với người làm tự do, kinh doanh nhỏ, thu nhập theo mùa, hoặc một mình gánh cả nhà.
Giả sử nhà bạn chi thiết yếu mười hai triệu mỗi tháng, thì quỹ ba tháng là ba mươi sáu triệu, sáu tháng là bảy mươi hai triệu. Con số này nghe lớn, nhưng bạn không phải có ngay.
Có bố mẹ già cần chăm, có người bệnh mạn tính trong nhà thì nên tính thêm phần cho y tế. Còn nếu nhà đã có bảo hiểm y tế và bảo hiểm phù hợp thì phần đó nhẹ đi.
Giữ quỹ ở đâu thì vừa an toàn vừa rút được nhanh?
Đúng vậy, chỗ để quan trọng không kém con số. Ba tiêu chí là an toàn, rút được nhanh trong một hai ngày, và không bị giảm giá trị đột ngột. Tài khoản tiết kiệm ở ngân hàng, loại rút trước hạn được dù mất một phần lãi, thường đáp ứng được cả ba.
Có người chia quỹ ra hai phần: một phần nhỏ ở tài khoản rút ngay được bất cứ lúc nào, phần lớn hơn gửi kỳ hạn ngắn, cứ đến hạn thì quay vòng. Như vậy vừa có tiền ngay khi cần gấp, vừa không để toàn bộ nằm yên.
Giữ tiền mặt ở nhà một ít cho tình huống mất điện, mất mạng thì được, nhưng giữ cả quỹ bằng tiền mặt thì rủi ro mất cắp, cháy nhà, và dễ bị tiêu dần.
Điều quan trọng là để quỹ ở chỗ khác với tài khoản tiêu hằng ngày, không gắn thẻ đi chợ. Khoảng cách nhỏ ấy giúp bạn không nhầm một lần giảm giá thành tình huống khẩn cấp.
Sao không đem quỹ dự phòng đi đầu tư cho sinh lời?
Mình hỏi câu này vì nghe nhiều người tiếc khi để tiền nằm yên. Chuyên gia giải thích: những kênh có thể sinh lời cao hơn thường đi kèm biến động giá. Mà cú bất ngờ của đời hay tới đúng lúc thị trường xấu, kinh tế khó thì cũng là lúc nhiều người mất việc, giá tài sản đi xuống.
Nếu quỹ dự phòng nằm trong thứ đang xuống giá, bạn buộc phải bán lỗ đúng lúc cần tiền nhất. Như vậy quỹ mất đi đúng chức năng của nó.
Vàng thì nhiều nhà Việt vẫn tin dùng để giữ của, nhưng giá vàng cũng lên xuống, mua bán có chênh lệch, và rút ra tiền cần đi tới tiệm. Coi vàng là một phần tài sản thì tuỳ nhà, còn làm quỹ khẩn cấp chính thì không tiện bằng tiền gửi.
Cách nghĩ đúng là quỹ dự phòng không có nhiệm vụ sinh lời, nhiệm vụ của nó là có mặt. Phần tiền dư ra sau khi quỹ đã đủ mới là phần bạn tính chuyện đầu tư, và nên hỏi người có chuyên môn.
Gây quỹ từ số không thì bắt đầu thế nào?
Đặt mục tiêu đầu tiên thật gần: một tháng chi tiêu thiết yếu, hoặc thậm chí chỉ một khoản đủ sửa xe, thay điện thoại hỏng. Đạt được mốc nhỏ tạo đà cho mốc lớn.
Chuyển tự động một khoản cố định mỗi khi lương về, như đã nói ở phần chia lương. Mỗi lần có khoản tiền bất ngờ như thưởng Tết, tiền làm thêm, bỏ một phần vào quỹ trước khi nghĩ cách tiêu.
Khi đã phải dùng quỹ, đừng thấy có lỗi, vì đó đúng là việc của nó. Chỉ cần sau đó đặt lại kế hoạch bù dần. Một chị bán hàng online ở Cần Thơ kể quỹ của chị cứu cả nhà ba tháng đợt chị phải mổ, xong chị lại cặm cụi góp lại từ đầu, lần này nhanh hơn vì đã có thói quen.
Mỗi năm xem lại một lần: chi tiêu thiết yếu tăng thì quỹ cũng nên tăng theo. Có con, đổi nhà, đổi việc đều là lúc nên tính lại.
Câu hỏi thường gặp
Có nợ thì nên trả nợ trước hay gây quỹ dự phòng trước?
Nhiều chuyên gia khuyên gây một quỹ nhỏ trước, đủ đỡ những việc lặt vặt, rồi dồn sức trả các khoản nợ lãi cao, sau đó mới nâng quỹ lên đủ mức. Không có quỹ nhỏ thì mỗi sự cố lại đẩy bạn quay về vay thêm.
Thẻ tín dụng có thay được quỹ dự phòng không?
Không nên coi thẻ tín dụng là quỹ dự phòng. Nó là khoản vay, nếu không trả hết đúng hạn thì lãi và phí có thể rất nặng, và hạn mức có thể bị giảm đúng lúc bạn khó khăn.
Mua bảo hiểm rồi có cần quỹ dự phòng nữa không?
Vẫn cần. Bảo hiểm phù hợp giúp đỡ những khoản lớn như nằm viện, nhưng thường có thời gian chờ chi trả và có những thứ không được trả. Quỹ dự phòng lo phần khoảng trống đó.
Hai vợ chồng nên có một quỹ chung hay mỗi người một quỹ?
Thường một quỹ chung cho cả nhà là gọn, kèm thoả thuận rõ khi nào được dùng. Một số cặp giữ thêm khoản nhỏ riêng cho mỗi người. Quan trọng là cả hai cùng biết quỹ ở đâu và bao nhiêu.
Quỹ đủ rồi mà vẫn để dành tiếp thì sao?
Khi quỹ dự phòng đã đủ mức, phần để dành tiếp theo nên chuyển sang những mục tiêu dài hạn như mua nhà, học hành của con hay hưu trí. Chọn kênh nào thì nên hỏi người có chuyên môn và hiểu rủi ro.
