Đồ ăn đã nấu chín nên được làm nguội và cho vào tủ lạnh trong khoảng hai giờ sau khi nấu, đậy kín, và thường nên ăn hết trong vài ngày. Khi ăn lại thì hâm cho nóng kỹ, chỉ hâm phần sẽ ăn, và nếu còn nghi ngờ thì nên bỏ, vì nhiều loại vi khuẩn gây bệnh không làm thức ăn đổi mùi hay đổi vị.
Chào bạn, đây là Hỏi Chuyên Gia. Nồi canh nấu từ hôm kia, đĩa thịt kho còn một nửa, nồi cơm để trên bếp cả buổi chiều. Nhà nào cũng có những câu hỏi nhỏ như vậy mỗi tối. Mình hỏi chuyên gia ranh giới giữa tiết kiệm và liều.
Vì sao đồ ăn để ngoài lâu lại nguy hiểm?
Vi khuẩn sinh sôi nhanh nhất trong khoảng nhiệt độ ấm, đúng bằng nhiệt độ phòng ở Việt Nam, nhất là mùa hè. Một đĩa thức ăn để trên bàn cả buổi chiều là một môi trường rất thuận lợi cho chúng.
Tủ lạnh không giết vi khuẩn, nó chỉ làm chúng sinh sôi chậm lại rất nhiều. Vì vậy thời điểm cho vào tủ quan trọng: càng sớm càng tốt, thường được khuyên là trong khoảng hai giờ sau khi nấu, ngắn hơn nếu trời nóng.
Điều đáng sợ là thức ăn có thể nhiễm khuẩn mà trông, ngửi, nếm vẫn bình thường. Mùi chua, nhớt là dấu hiệu hỏng rõ ràng, nhưng không có những dấu hiệu đó không có nghĩa là an toàn.
Một số vi khuẩn còn tạo ra độc tố chịu được nhiệt. Hâm lại sôi có thể diệt vi khuẩn nhưng không phá được độc tố đã sinh ra. Đó là lý do để quá lâu rồi hâm lại vẫn có thể gây ngộ độc.
Làm nguội và cất đồ ăn thế nào cho đúng?
Mình hỏi chỗ này vì nhà mình hay để nguội hẳn cả nồi mới cho vào tủ. Chuyên gia nói không cần chờ nguội hẳn tới nhiệt độ phòng. Nồi canh to để nguội có thể mất rất nhiều giờ, phần giữa vẫn ấm lâu. Nên chia ra các hộp nhỏ, nông, để nhanh nguội, rồi cho vào tủ.
Đậy kín bằng nắp hoặc màng bọc, vừa tránh nhiễm chéo, vừa giữ thức ăn không bị khô, không ám mùi.
Ghi ngày lên hộp bằng một mẩu băng dính. Nghe thì cầu kỳ, nhưng rất nhiều nhà không nhớ đĩa thịt kho trong góc tủ là từ hôm nào.
Đồ sống để ngăn dưới, đồ chín để ngăn trên, để nước từ thịt cá sống không nhỏ xuống đồ đã nấu. Không nhét tủ quá chật, vì khí lạnh cần lưu thông.
Vài ngày là bao lâu, món nào cần cẩn thận hơn?
Đúng vậy, câu hỏi chính của tập. Nhiều hướng dẫn an toàn thực phẩm khuyên đồ ăn đã nấu chín để ngăn mát nên dùng trong khoảng ba đến bốn ngày. Đây là mốc chung, món dễ hỏng thì nên ngắn hơn.
Những món cần cẩn thận hơn: hải sản, các món có trứng, nước dùng nhiều đạm, các món có nước cốt dừa, rau đã luộc, salad trộn, các món nấu với nhiều nước để lâu dễ chua.
Cơm và các món tinh bột nấu chín như mì, bún cũng cần cất sớm. Cơm để lâu ở nhiệt độ phòng là ví dụ điển hình của loại vi khuẩn có thể sinh độc tố chịu nhiệt. Cơm nguội nên cho vào tủ sớm, không để trong nồi cơm điện cả ngày ở chế độ tắt.
Nếu muốn giữ lâu hơn, cấp đông ngay khi nguội. Ngăn đá giữ được lâu hơn nhiều, nhưng chất lượng món ăn sẽ giảm dần theo thời gian.
Hâm lại thế nào cho an toàn?
Mình hỏi phần hâm vì thấy nhiều nhà hâm cả nồi đi hâm lại nhiều lần. Chuyên gia nói chỉ lấy ra phần sẽ ăn, hâm phần đó, phần còn lại vẫn để trong tủ. Mỗi lần đun nóng rồi để nguội lại là một lần thức ăn đi qua khoảng nhiệt độ vi khuẩn thích nhất.
Hâm cho nóng kỹ, canh và nước dùng thì đun sôi. Với lò vi sóng, đảo giữa chừng vì lò vi sóng thường làm nóng không đều, có chỗ nóng bỏng có chỗ còn lạnh.
Đồ đã rã đông thì nấu hoặc hâm ngay, không cấp đông lại thức ăn đã rã đông ở nhiệt độ phòng.
Nguyên tắc vàng là nghi ngờ thì bỏ. Một đĩa thức ăn rẻ hơn rất nhiều so với một trận ngộ độc phải nghỉ làm, đi viện, nhất là với trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai.
Khi nào ngộ độc thực phẩm cần đi khám?
Ngộ độc thực phẩm nhẹ thường có biểu hiện buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy. Việc quan trọng nhất là bù nước, uống từng ngụm nhỏ, có thể dùng dung dịch bù nước theo hướng dẫn của dược sĩ.
Nên đi khám khi nôn liên tục không uống được gì, tiêu chảy nhiều lần kèm dấu hiệu mất nước như khô miệng, ít tiểu, chóng mặt; khi đi ngoài ra máu, sốt cao, đau bụng dữ dội; hoặc khi có triệu chứng thần kinh như nhìn mờ, yếu cơ.
Trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền nên đi khám sớm hơn.
Một chị ở Long Biên kể cả nhà chị từng bị đau bụng sau bữa canh hải sản nấu từ ba hôm trước, hâm đi hâm lại. Từ đó chị nấu vừa đủ ăn, chia hộp nhỏ, ghi ngày. Chị bảo tiết kiệm đúng là phải biết lúc nào nên bỏ.
Câu hỏi thường gặp
Để thức ăn còn nóng vào tủ lạnh có hỏng tủ không?
Thức ăn ấm vừa phải cho vào tủ thường không làm hỏng tủ, nhưng nồi rất nóng và to có thể làm nhiệt độ trong tủ tăng. Chia nhỏ ra hộp nông để nguội nhanh rồi cho vào là cách tốt nhất.
Rau đã nấu để qua đêm có độc không?
Rau đã nấu nếu được cất tủ lạnh đúng cách, đậy kín và ăn trong thời gian ngắn thường không đáng lo. Rau để ngoài lâu ở nhiệt độ phòng mới là điều nên tránh.
Đồ ăn đặt về ăn không hết có cất được không?
Được, nếu cho vào tủ lạnh sớm sau khi nhận. Nếu đồ ăn đã để ngoài trên đường giao lâu dưới trời nóng, nên ăn ngay hoặc cân nhắc kỹ trước khi cất lại.
Nhiệt độ tủ lạnh nên để bao nhiêu?
Ngăn mát nên đủ lạnh theo khuyến nghị của nhà sản xuất, và không nên mở cửa tủ quá lâu. Nếu tủ có màn hình nhiệt độ, theo dõi để chắc tủ giữ lạnh ổn định.
Sữa mẹ vắt ra bảo quản thế nào?
Sữa mẹ có hướng dẫn bảo quản riêng về thời gian ở nhiệt độ phòng, ngăn mát và ngăn đá. Hãy hỏi nhân viên y tế hoặc bác sĩ nhi để làm đúng.
