Việc đầu tiên là gọi ngay tổng đài ngân hàng của mình, báo đây là giao dịch bị lừa đảo và đề nghị hỗ trợ, khoá tài khoản hay thẻ nếu bạn đã lỡ đưa mã xác thực. Sau đó giữ lại toàn bộ tin nhắn, số tài khoản nhận, lịch sử giao dịch, rồi trình báo công an. Và tuyệt đối đừng tin bất kỳ ai gọi tới hứa lấy lại tiền giúp bạn.
Chào bạn, đây là Hỏi Chuyên Gia. Tập này mình làm cho khoảnh khắc tệ nhất: vừa bấm chuyển xong thì nhận ra mình bị lừa. Tim đập thình thịch, tay run. Mình hỏi chuyên gia từng bước, để bạn có thể nghe lại ngay lúc cần.
Trong mười lăm phút đầu, việc gì phải làm trước?
Gọi tổng đài ngân hàng của chính bạn, số in sau thẻ hoặc trên trang chính thức của ngân hàng, đừng gọi số ai đó gửi cho bạn. Nói rõ là mình vừa bị lừa chuyển tiền, đưa thời gian, số tiền, số tài khoản nhận.
Đề nghị ngân hàng hỗ trợ tra soát và liên hệ ngân hàng bên nhận. Ngân hàng không hứa chắc lấy lại được tiền, vì tiền có thể đã bị rút đi rất nhanh, nhưng báo càng sớm thì cơ hội càng lớn.
Nếu bạn đã lỡ đọc mã xác thực, cài ứng dụng lạ, hay đăng nhập vào một trang giả, yêu cầu khoá tài khoản, khoá thẻ, đổi mật khẩu ngân hàng điện tử ngay. Kẻ lừa đảo có thể đang chuẩn bị rút thêm.
Nếu điện thoại có cài ứng dụng lạ theo hướng dẫn của kẻ gian, tắt mạng của máy, gỡ ứng dụng, và nhờ người hiểu biết hoặc cửa hàng uy tín kiểm tra máy.
Giữ chứng cứ thế nào cho đủ?
Mình thấy phần này nhiều người làm ngược: hoảng quá nên xoá hết tin nhắn cho đỡ xấu hổ. Chuyên gia dặn đừng xoá gì cả. Chụp màn hình toàn bộ cuộc trò chuyện, tên tài khoản mạng xã hội của kẻ gian, đường link trang web, số điện thoại đã gọi cho bạn.
Lưu biên lai chuyển tiền, ghi lại số tài khoản nhận, tên chủ tài khoản, ngân hàng nhận, thời gian chính xác. Ghi một bản tường thuật ngắn theo thứ tự thời gian: ai liên hệ, nói gì, bạn làm gì.
Kẻ gian thường xoá tin nhắn, đổi tên tài khoản rất nhanh. Chụp lại càng sớm càng tốt, nhất là trang cá nhân của chúng.
Gom tất cả vào một thư mục, sao lưu thêm một bản. Khi đi trình báo, bạn mang theo cả điện thoại lẫn bản in.
Trình báo ở đâu và cần mang gì?
Đúng vậy, sau khi gọi ngân hàng là trình báo cơ quan công an. Bạn có thể tới công an phường xã nơi cư trú hoặc nơi gần nhất, họ sẽ tiếp nhận và hướng dẫn chuyển tới đơn vị phụ trách.
Mang giấy tờ tuỳ thân, toàn bộ chứng cứ đã nói, bản tường thuật. Nói rõ ràng, theo thứ tự. Không cần thấy xấu hổ, người bị lừa rất đông và đủ mọi trình độ, có cả người làm ngân hàng, giáo viên, kỹ sư.
Bạn cũng có thể thông báo, phản ánh qua các kênh chính thức về lừa đảo trực tuyến của cơ quan nhà nước, hỏi công an hoặc ngân hàng để biết kênh nào đang hoạt động.
Việc trình báo không chỉ cho bạn. Số tài khoản của kẻ gian được ghi nhận, có thể giúp chặn những nạn nhân tiếp theo.
Có người gọi tới hứa lấy lại tiền giúp, có nên tin?
Mình hỏi câu này với giọng rất nghiêm, vì đây là cú lừa lần hai phổ biến nhất. Sau khi bị lừa, nạn nhân hay lên mạng kể, hay tìm nhóm hỗ trợ. Ngay lập tức có người nhắn tới, tự xưng là luật sư, là cán bộ, là người có quen biết ở ngân hàng, hứa lấy lại tiền, chỉ cần đóng trước một khoản phí.
Chuyên gia nói thẳng: gần như chắc chắn đó cũng là lừa đảo. Không có cơ quan nào bắt bạn đóng phí qua tài khoản cá nhân để lấy lại tiền.
Cơ quan công an không làm việc qua điện thoại bằng cách yêu cầu chuyển tiền, không yêu cầu bạn cài ứng dụng, không gọi video để đọc lệnh.
Nếu muốn có luật sư giúp, hãy tự tìm tới văn phòng luật sư có thật, hỏi trực tiếp, chứ đừng nhận lời người chủ động nhắn tới mình.
Làm sao để không bị lừa lần sau?
Hầu hết các kiểu lừa có chung vài dấu hiệu: tạo gấp gáp, phải làm ngay kẻo mất; tạo sợ hãi, ví dụ bạn liên quan vụ án, con bạn đang cấp cứu; hoặc tạo lòng tham, lợi nhuận cao, việc nhẹ lương cao, nạp tiền làm nhiệm vụ.
Quy tắc vàng là dừng lại năm phút. Gác máy, tự gọi lại cho người thân bằng số mình đã lưu, tự tra số tổng đài chính thức. Kẻ gian sợ nhất sự chậm rãi.
Không bao giờ đọc mã xác thực cho ai, kể cả người xưng là nhân viên ngân hàng. Không cài ứng dụng theo đường link người lạ gửi. Không chuyển tiền để chứng minh mình trong sạch hay để nhận quà.
Kể chuyện này với bố mẹ, ông bà trong nhà. Một cuộc nói chuyện mười phút trong bữa cơm có thể giữ lại tiền dưỡng già của cả nhà.
Câu hỏi thường gặp
Bị lừa chuyển tiền có lấy lại được không?
Có trường hợp lấy lại được một phần hoặc toàn bộ nếu báo ngân hàng và công an rất sớm, khi tiền chưa bị rút. Nhưng không có gì bảo đảm, nên phòng tránh vẫn là cách tốt nhất.
Chuyển nhầm tiền cho người lạ khác gì bị lừa?
Chuyển nhầm là do mình gõ sai, người nhận không có ý gian dối. Bạn liên hệ ngân hàng để được hỗ trợ đề nghị người nhận hoàn trả, và người nhận có nghĩa vụ trả lại khoản không thuộc về mình.
Ngân hàng có chịu trách nhiệm khi mình bị lừa không?
Thường nếu chính bạn tự chuyển tiền hoặc tự cung cấp mã xác thực, trách nhiệm khó quy cho ngân hàng. Trường hợp có lỗi từ phía hệ thống thì khác. Hỏi ngân hàng và luật sư cho vụ việc cụ thể.
Kẻ lừa đảo dọa đăng ảnh, thông tin cá nhân thì sao?
Đừng chuyển thêm tiền, vì chúng thường không dừng lại. Giữ chứng cứ, trình báo công an, báo cáo tài khoản trên nền tảng mạng xã hội, và nói với người thân để không bị cô lập.
Tài khoản của mình bị kẻ gian mượn tên thì làm gì?
Nếu phát hiện tài khoản mạng xã hội bị chiếm hoặc bị giả mạo, đổi mật khẩu, báo nền tảng, đăng thông báo cho bạn bè biết đừng chuyển tiền theo tin nhắn từ tài khoản đó.
