Dùng wifi công cộng để đọc tin, xem video, nhắn tin thông thường thường không có gì đáng lo. Nhưng nên tránh đăng nhập ngân hàng hay nhập thông tin thẻ trên mạng chung, cẩn thận với những mạng giả đặt tên giống hệt quán, tắt chế độ tự động kết nối, và chuyển sang dữ liệu di động cho những việc nhạy cảm.
Chào bạn, đây là Hỏi Chuyên Gia. Nhiều người làm việc cả ngày ở quán cà phê, chờ chuyến bay thì bắt wifi sân bay, ở khách sạn thì dùng mạng của khách sạn. Câu hỏi là mạng chung ấy an toàn tới đâu. Mình hỏi chuyên gia cho rõ.
Rủi ro thật sự của wifi công cộng là gì?
Rủi ro thứ nhất là mạng giả. Kẻ gian có thể ngồi ngay trong quán, dựng một điểm phát wifi đặt tên y hệt tên quán, hoặc đặt tên kiểu wifi miễn phí. Bạn kết nối vào đó, mọi dữ liệu đi qua thiết bị của họ, và họ có thể dẫn bạn tới trang đăng nhập giả.
Rủi ro thứ hai là mạng chung không đặt mật khẩu hoặc mật khẩu dán khắp nơi. Trên những mạng như vậy, các thiết bị khác cùng mạng có thể nhìn thấy nhau. Nếu máy bạn bật chia sẻ tệp, người lạ có thể truy cập.
Tin tốt là phần lớn trang web và ứng dụng quan trọng hiện nay đều mã hoá dữ liệu giữa máy bạn và máy chủ. Nghĩa là dù đi qua mạng chung, nội dung vẫn khó bị đọc trộm. Rủi ro lớn nhất vì thế nằm ở mạng giả và trang giả, không phải ở việc mạng chung tự nó đọc được hết mọi thứ.
Hiểu vậy để không hoảng, nhưng cũng không chủ quan.
Làm sao nhận ra mạng wifi giả?
Mình được chuyên gia chỉ vài cách rất thực tế. Hỏi nhân viên quán tên mạng chính xác, đừng đoán theo tên. Nếu thấy hai mạng tên gần giống nhau, một cái có mật khẩu, một cái không, hãy hỏi lại.
Cẩn thận với mạng mở không mật khẩu mang tên chung chung, hoặc tên quán kèm chữ miễn phí, chữ khách.
Nếu vừa kết nối mà máy hiện ra một trang yêu cầu đăng nhập bằng tài khoản mạng xã hội, hộp thư, hay nhập số điện thoại kèm mã xác thực, hãy dừng lại. Mạng thật của quán thường chỉ hỏi mật khẩu wifi.
Nếu trình duyệt cảnh báo kết nối không an toàn, chứng chỉ không hợp lệ khi bạn vào một trang quen, đừng bấm tiếp tục. Đó có thể là dấu hiệu có người đứng giữa.
Trên mạng chung, việc gì nên làm và không nên làm?
Đúng vậy, chia ra cho dễ nhớ. Nên làm thoải mái: đọc báo, xem video, nghe nhạc, tra bản đồ, nhắn tin qua ứng dụng có mã hoá, làm việc trên các trang có mã hoá quen thuộc.
Nên tránh: đăng nhập ngân hàng điện tử, chuyển tiền, mua hàng nhập số thẻ, đăng nhập vào hệ thống nội bộ của công ty nếu không có công cụ bảo vệ riêng. Những việc đó chuyển sang dữ liệu di động của bạn, vài phút thôi mà an tâm hơn hẳn.
Tắt chia sẻ tệp và chia sẻ thiết bị khi ở nơi công cộng. Trên máy tính, chọn chế độ mạng công cộng khi kết nối, để máy tự hạn chế hiển thị với các thiết bị khác.
Nếu công ty bạn có mạng riêng ảo để làm việc từ xa, hãy bật nó khi dùng wifi chung. Mạng riêng ảo tạo một đường hầm mã hoá từ máy bạn về hệ thống công ty.
Có những cài đặt nhỏ nào giúp an toàn hơn?
Mình ghi lại mấy cài đặt chuyên gia khuyên ai cũng nên bật. Tắt chế độ tự động kết nối với mạng mở. Nhiều máy cứ thấy mạng từng dùng là tự nhảy vào, kẻ gian lợi dụng bằng cách đặt tên trùng mạng quen.
Xoá bớt danh sách mạng đã lưu, nhất là những mạng ở sân bay, khách sạn, quán xá mà bạn không quay lại.
Bật xác thực hai bước cho hộp thư, mạng xã hội, ví điện tử. Dù có lỡ nhập mật khẩu vào trang giả, kẻ gian vẫn thiếu bước thứ hai.
Giữ hệ điều hành, trình duyệt, ứng dụng được cập nhật. Khoá màn hình máy khi rời bàn, dù chỉ đi lấy nước. Ở nơi đông người, chọn chỗ ngồi lưng dựa tường để người khác không nhìn qua vai.
Wifi ở nhà thì có cần lo không?
Wifi nhà mình an toàn hơn vì mình kiểm soát được, nhưng vẫn cần vài việc. Đổi mật khẩu quản trị mặc định của bộ phát, cái mật khẩu in sẵn dưới đáy máy hoặc kiểu mặc định chung.
Đặt mật khẩu wifi đủ dài, và đổi khi có người không còn ở nhà, như người thuê trọ cũ, người giúp việc đã nghỉ.
Nếu nhà hay có khách, nhiều bộ phát có chế độ mạng khách tách riêng. Khách dùng mạng đó thì không nhìn thấy máy tính, camera trong nhà bạn.
Một anh làm kế toán tự do ở Đà Lạt kể anh hay làm việc ở quán, từng suýt nhập mật khẩu hộp thư vào một trang hiện ra ngay khi kết nối. Từ đó anh có thói quen: ở quán thì làm việc thường, còn việc gì đụng tới tiền thì bật dữ liệu di động. Một thói quen nhỏ, mà anh ngủ ngon hơn.
Câu hỏi thường gặp
Phát wifi từ điện thoại của mình có an toàn hơn không?
Dùng điểm phát từ điện thoại của chính bạn, có đặt mật khẩu, thường an toàn hơn mạng công cộng vì chỉ bạn kiểm soát. Chỉ cần chú ý dung lượng dữ liệu và pin.
Trang web có biểu tượng ổ khoá thì dùng wifi chung có sao không?
Ổ khoá cho biết dữ liệu được mã hoá trên đường đi, giảm nguy cơ bị đọc trộm. Nhưng nó không chứng minh trang đó là thật, nên vẫn phải kiểm tra đúng địa chỉ trang.
Mạng riêng ảo miễn phí có nên dùng không?
Cần thận trọng. Một số dịch vụ miễn phí có thể thu thập dữ liệu hoặc chèn quảng cáo. Nếu cần, chọn dịch vụ có nguồn gốc rõ ràng hoặc dùng mạng riêng ảo do công ty cung cấp.
Sạc điện thoại ở cổng sạc công cộng có rủi ro không?
Cổng sạc công cộng có thể bị can thiệp, dù hiếm. An toàn hơn là mang theo cục sạc của mình cắm vào ổ điện, hoặc dùng pin dự phòng.
Máy tính có cần phần mềm diệt virus khi dùng wifi chung?
Phần lớn hệ điều hành hiện nay có sẵn công cụ bảo vệ cơ bản. Giữ chúng được bật và cập nhật, kết hợp thói quen an toàn, thường đủ cho người dùng thông thường.
