Tin nhắn giả giao hàng thường thúc giục, bảo đơn hàng gặp sự cố, rồi đòi bạn bấm vào một đường link lạ để cập nhật địa chỉ, nộp một khoản phí rất nhỏ hoặc nhập thông tin thẻ. Cách chắc nhất là không bấm vào đường link trong tin nhắn, mà tự mở ứng dụng hay trang chính thức của nơi bạn đã mua để kiểm tra đơn.
Chào bạn, đây là Hỏi Chuyên Gia. Đang chờ một món hàng thì nhận tin: đơn của bạn không giao được do sai địa chỉ, vui lòng bấm vào đây. Thời điểm khớp tới mức ai cũng có thể tin. Tập này mình hỏi chuyên gia cách nhận ra cái bẫy ấy.
Vì sao tin nhắn giả giao hàng lại dễ lừa đến vậy?
Kẻ gian không cần biết bạn đang chờ hàng. Họ gửi hàng loạt cùng một nội dung. Trong số rất nhiều người nhận, luôn có một phần đang thật sự chờ một đơn hàng, và với những người ấy, tin nhắn khớp một cách đáng sợ.
Nội dung được viết để chạm vào hai cảm xúc: lo và vội. Đơn hàng sẽ bị huỷ trong hôm nay, phí lưu kho sẽ tăng, hàng sẽ bị trả về. Người đang lo thì ít dừng lại kiểm tra.
Khoản phí được đòi thường rất nhỏ, vài nghìn hay vài chục nghìn, để người ta nghĩ có mất cũng chẳng bao nhiêu. Nhưng mục tiêu thật là thông tin thẻ, mật khẩu, mã xác thực mà bạn nhập vào trang giả. Có những thứ đó, họ có thể rút nhiều hơn rất nhiều.
Có kiểu khác là gửi đường link để cài một ứng dụng lạ, tự xưng là ứng dụng theo dõi đơn. Ứng dụng ấy có thể đọc tin nhắn, chiếm quyền điều khiển máy.
Có những dấu hiệu nào để nhận ra?
Mình ghi lại những dấu hiệu chuyên gia nêu, nghe xong thấy rất dễ áp dụng. Thứ nhất, tin nhắn đến từ một số điện thoại cá nhân lạ hoặc một tên người gửi lạ, không phải kênh mà nơi bán vẫn dùng với bạn.
Thứ hai, đường link có tên miền lạ, dài ngoằng, sai chính tả nhẹ so với tên thật, hoặc là một đường link rút gọn. Thứ ba, tin nhắn thúc giục, doạ huỷ đơn, đòi làm ngay.
Thứ tư, yêu cầu nộp phí, nhập số thẻ, ngày hết hạn, mã bảo mật mặt sau thẻ, hoặc đọc mã xác thực. Đơn vị giao hàng thật không hỏi bạn những thứ đó qua đường link trong tin nhắn.
Thứ năm, có người gọi điện tự xưng là người giao hàng, bảo bạn chuyển khoản trước một khoản phí, hay chuyển tiền cho đơn hàng mà bạn không hề đặt. Hãy từ chối và tự kiểm tra lại.
Kiểm tra đơn hàng thế nào cho an toàn?
Đúng vậy, nguyên tắc là tự đi đường chính chứ không đi đường người lạ chỉ. Mở ứng dụng mua sắm hoặc trang web bạn đã đặt hàng, gõ địa chỉ bằng tay hoặc dùng ứng dụng đã cài sẵn, rồi vào mục đơn hàng xem trạng thái.
Nếu cần liên hệ đơn vị giao hàng, dùng số tổng đài trên trang chính thức của họ, không dùng số trong tin nhắn lạ.
Không bấm vào đường link để kiểm tra xem nó có thật không. Chỉ riêng việc mở trang cũng có thể dẫn bạn tới trang giả trông y hệt thật, và có những trang tìm cách tải tệp lạ về máy.
Người giao hàng thật thường gọi khi đã tới gần, hỏi bạn ở đâu, và thu đúng số tiền ghi trên đơn nếu là đơn trả tiền khi nhận. Nếu số tiền khác, hãy đối chiếu lại với ứng dụng trước khi trả.
Lỡ bấm hoặc lỡ nhập thông tin rồi thì làm gì?
Câu này mình hỏi kỹ, vì ai cũng có thể lỡ tay. Nếu chỉ lỡ bấm mở trang mà chưa nhập gì, chưa cài gì, đóng trang lại, xoá lịch sử, và cảnh giác hơn với những tin nhắn sau đó.
Nếu đã nhập thông tin thẻ, gọi ngay tổng đài ngân hàng theo số in sau thẻ để khoá thẻ, đề nghị phát hành thẻ mới, xem lại các giao dịch gần đây. Báo cả những giao dịch nhỏ lạ, vì kẻ gian hay thử bằng khoản nhỏ trước.
Nếu đã nhập mật khẩu ngân hàng điện tử hay tài khoản mạng xã hội, đổi mật khẩu ngay từ một thiết bị an toàn, bật xác thực hai bước, đăng xuất khỏi các thiết bị lạ.
Nếu đã cài ứng dụng lạ, ngắt mạng của máy, gỡ ứng dụng, đổi mật khẩu từ thiết bị khác, và nhờ người am hiểu hoặc cửa hàng sửa chữa uy tín kiểm tra máy. Nếu mất tiền, trình báo công an kèm chứng cứ.
Có thói quen nào giúp cả nhà tránh được kiểu lừa này?
Thói quen đầu tiên là không bao giờ bấm đường link trong tin nhắn về tiền, về đơn hàng, về tài khoản. Muốn kiểm tra gì thì tự mở ứng dụng hay tự gõ địa chỉ.
Thói quen thứ hai là bật thông báo giao dịch của ngân hàng, để mọi khoản tiền ra khỏi tài khoản đều báo về điện thoại ngay.
Thói quen thứ ba là dùng một thẻ riêng có hạn mức thấp để mua sắm trên mạng, không dùng thẻ chính có nhiều tiền.
Và kể cho người lớn tuổi trong nhà nghe. Một chị ở Bắc Ninh kể mẹ chị suýt nhập số thẻ vào một trang giả vì tin nhắn báo có quà từ bưu điện, may chị đã dặn từ trước: tin nhắn nào bảo bấm vào để nhận tiền, nhận quà thì gọi con trước.
Câu hỏi thường gặp
Tin nhắn có tên đơn vị giao hàng thật thì có an toàn không?
Chưa chắc. Kẻ gian có thể giả mạo tên người gửi, khiến tin nhắn giả nằm lẫn trong luồng tin nhắn thật. Nội dung đòi bấm link, nộp phí hay nhập thông tin vẫn là dấu hiệu cần cảnh giác.
Nhận cuộc gọi bảo có đơn hàng mình không đặt thì sao?
Đừng trả tiền cho đơn hàng bạn không đặt. Hỏi rõ người gửi, mã đơn, và kiểm tra trong ứng dụng của bạn. Có kiểu lừa gửi hàng kém chất lượng rồi thu tiền khi giao.
Đường link bắt đầu bằng ổ khoá thì có an toàn không?
Biểu tượng ổ khoá chỉ cho biết kết nối được mã hoá, không chứng minh trang đó là thật. Trang lừa đảo cũng có thể có ổ khoá. Hãy nhìn tên miền và tự gõ địa chỉ quen thuộc.
Có nên báo cáo tin nhắn lừa đảo không?
Có. Bạn có thể báo cáo qua tính năng báo tin nhắn rác trên điện thoại hoặc các kênh tiếp nhận phản ánh lừa đảo chính thức. Việc báo cáo giúp chặn số đó sớm hơn cho người khác.
Trẻ em dùng điện thoại có cần dặn về tin nhắn lừa không?
Có. Trẻ cũng nhận tin nhắn trúng thưởng, nhận quà trong trò chơi. Dạy con không bấm link lạ, không nhập thông tin của cha mẹ, và hỏi người lớn trước khi làm gì liên quan tới tiền.
