Cầu dao nhảy là nó đang làm đúng việc của mình: cắt điện để bảo vệ dây dẫn và con người. Ba lý do hay gặp là quá tải khi bật nhiều thiết bị công suất lớn cùng lúc, chập mạch ở đâu đó, hoặc rò điện xuống đất. Nếu nhảy lặp lại, có mùi khét, ổ cắm nóng hay chạm vào thiết bị thấy tê, hãy ngắt điện và gọi thợ điện, đừng tự mở tủ điện.
Chào bạn, đây là Hỏi Chuyên Gia. Đang nấu cơm, bật thêm ấm siêu tốc, cả nhà tối om. Hoặc trời mưa là cầu dao nhảy. Tập này mình hỏi chuyên gia cái công tắc nhỏ ấy đang muốn nói gì, và đâu là giới hạn của việc tự xử.
Cầu dao nhảy vì những lý do gì?
Lý do thứ nhất là quá tải. Mỗi đường dây và mỗi cầu dao được tính cho một mức dòng điện. Bếp điện, ấm siêu tốc, máy nước nóng, máy lạnh, bàn là đều là những thiết bị kéo nhiều điện. Bật nhiều cái cùng lúc trên một nhánh, dòng điện vượt mức, cầu dao nhảy để dây không bị nóng quá.
Kiểu nhảy này thường có quy luật: cứ bật thêm một thiết bị nào đó là nhảy, sau một lúc chờ thì bật lại được.
Lý do thứ hai là chập mạch, khi dây nóng và dây nguội chạm nhau, hoặc thiết bị hỏng bên trong. Dòng điện tăng vọt trong tích tắc, cầu dao nhảy ngay, có khi kèm tiếng nổ nhỏ, tia lửa, mùi khét.
Lý do thứ ba là rò điện: điện đi lạc xuống đất qua vỏ máy, qua chỗ ẩm ướt, qua người. Loại cầu dao chống giật được thiết kế để phát hiện dòng rò rất nhỏ và cắt điện. Nó nhảy khi trời mưa thường là có chỗ nước vào ổ cắm, dây điện ngoài trời, hoặc thiết bị ẩm.
Mình có thể tự khoanh vùng tới đâu cho an toàn?
Mình hỏi rất kỹ ranh giới này, vì điện không phải chuyện để thử. Chuyên gia nói người không có nghề chỉ nên làm những bước không đụng vào dây và tủ điện. Bước một, rút phích tất cả thiết bị trên nhánh vừa nhảy.
Bước hai, đóng cầu dao lại. Nếu nó giữ được, cắm lại từng thiết bị một, mỗi cái chờ một chút. Thiết bị nào cắm vào là nhảy thì nhiều khả năng lỗi ở thiết bị đó, ngưng dùng và đem đi sửa.
Bước ba, nếu chưa cắm gì mà đóng vào đã nhảy ngay, thì lỗi có thể nằm ở dây hoặc ổ cắm trong tường. Tới đây là dừng, gọi thợ điện.
Làm những bước này với tay khô, chân đi dép, không đứng trên nền ướt. Đừng đóng cầu dao liên tục nhiều lần khi nó cứ nhảy, mỗi lần như vậy là thêm một lần để dòng điện lớn đi qua chỗ hỏng.
Những dấu hiệu nào bắt buộc phải gọi thợ điện ngay?
Đúng vậy, có những dấu hiệu không được chần chừ. Ngửi thấy mùi khét, mùi nhựa cháy. Ổ cắm, phích cắm, công tắc nóng khi sờ vào, có vết cháy đen, nhựa chảy. Nghe tiếng lách tách, rè rè trong tường hoặc trong tủ điện.
Chạm vào vỏ máy giặt, tủ lạnh, vòi nước nóng mà thấy tê. Đây là rò điện, rất nguy hiểm, nhất là ở nhà tắm. Ngắt cầu dao ngay và không dùng thiết bị đó.
Cầu dao nhảy lặp đi lặp lại không rõ quy luật, hoặc đèn chập chờn, mờ tỏ bất thường cả nhà.
Nhà cũ dây điện đã lâu năm, vỏ dây giòn nứt, ổ cắm lỏng lẻo, hoặc bạn vừa lắp thêm máy lạnh, bếp từ mà vẫn dùng đường dây cũ. Những trường hợp này cần thợ có nghề đánh giá lại cả hệ thống.
Việc nào tuyệt đối không nên làm?
Mình ghi lại thành một danh sách cấm, vì nghe xong thấy nhiều nhà vẫn đang làm. Không thay cầu dao bằng loại có dòng lớn hơn để cho đỡ nhảy. Làm vậy là gỡ bỏ lớp bảo vệ, dây sẽ nóng tới mức cháy trước khi cầu dao kịp cắt.
Không dùng dây đồng, dây kẽm quấn tắt qua cầu dao hay cầu chì. Không bỏ cầu dao chống giật chỉ vì nó hay nhảy khi mưa, nó nhảy là có rò, bỏ đi là để rò điện qua người.
Không cắm quá nhiều thiết bị lớn vào một ổ cắm kéo dài. Ổ kéo dài loại rẻ, dây mảnh, dễ nóng chảy khi cắm bếp điện, bình nước nóng.
Không tự mở tủ điện, không tự nối dây khi không có nghề. Mỗi năm vẫn có những tai nạn điện giật trong nhà chỉ vì một lần chủ quan nghĩ việc này dễ.
Làm gì để cầu dao bớt nhảy về lâu dài?
Đầu tiên là phân bổ tải. Đừng bật bếp điện, ấm siêu tốc, máy nước nóng cùng lúc trên một nhánh. Nhà mới sửa thì nhờ thợ chia các thiết bị công suất lớn ra các nhánh riêng, có cầu dao riêng.
Thứ hai là giữ khô ráo. Ổ cắm ngoài trời, ngoài ban công nên có nắp che, dây điện ngoài trời phải đúng loại và đi gọn. Ổ cắm gần bồn rửa, nhà tắm nên đặt cao và xa nguồn nước.
Thứ ba là kiểm tra định kỳ với nhà cũ. Nhờ thợ điện xem lại hệ thống vài năm một lần, nhất là sau khi nhà bị ngập, bị thấm dột.
Cuối cùng, cả nhà nên biết tủ điện ở đâu, cầu dao tổng là cái nào, để khi có sự cố ai cũng ngắt được nhanh. Dạy cả trẻ lớn trong nhà, đó là một kỹ năng sống.
Câu hỏi thường gặp
Cầu dao chống giật khác cầu dao thường thế nào?
Cầu dao thường chủ yếu bảo vệ khi quá tải hoặc chập mạch. Cầu dao chống giật phát hiện dòng điện rò xuống đất, kể cả qua người, và cắt điện rất nhanh. Nhà có trẻ nhỏ, khu vực ẩm ướt nên có loại này, nhờ thợ điện lắp đúng.
Mất điện cả khu thì có phải do cầu dao nhà mình không?
Nếu nhà hàng xóm cũng mất điện, nhiều khả năng do lưới điện khu vực. Bạn có thể liên hệ đơn vị điện lực địa phương. Nhà mình riêng mất điện thì mới kiểm tra cầu dao.
Ổ cắm kéo dài nên chọn loại nào?
Chọn loại có dây đủ to, có công tắc và bảo vệ quá tải, nguồn gốc rõ ràng. Không cắm thiết bị công suất lớn như bếp điện, máy sưởi vào ổ kéo dài nếu nhà sản xuất không cho phép.
Có nên tắt cầu dao tổng khi đi vắng lâu?
Đi vắng dài ngày, nhiều gia đình tắt cầu dao các nhánh không cần, chỉ để lại nhánh tủ lạnh, camera nếu có. Việc này giảm rủi ro chập cháy khi không có người ở nhà.
Bị điện giật nhẹ có cần đi khám không?
Có, nên đi khám dù cảm thấy bình thường, vì dòng điện có thể ảnh hưởng nhịp tim. Nếu người bị giật vẫn đang dính điện, phải ngắt nguồn trước, không chạm tay trần vào người đó.
