Mái tôn nóng vì tôn hấp thụ nắng rất nhanh rồi toả nhiệt thẳng xuống không gian bên dưới. Muốn mát thật, phải chặn nhiệt từ phía mái bằng lớp cách nhiệt hay sơn phản xạ, có một lớp trần với khoảng hở thông gió ở giữa, và mở đường cho khí nóng thoát lên, chứ chỉ bật thêm quạt bên dưới thì quạt chỉ thổi khí nóng đi vòng quanh.
Chào bạn, đây là Hỏi Chuyên Gia. Phòng trọ mái tôn, nhà xưởng nhỏ, căn gác lửng nhà phố, tới trưa hè là ngồi không nổi. Tập này mình hỏi chuyên gia nhiệt vào nhà bằng lối nào, và chặn ở đâu thì tiền bỏ ra có hiệu quả nhất.
Nhiệt từ mái tôn đi vào nhà theo đường nào?
Nắng chiếu lên tôn, tôn là kim loại mỏng nên nóng lên rất nhanh. Mặt dưới của tấm tôn khi đó như một cái bếp toả nhiệt, chiếu thẳng xuống người và đồ đạc bên dưới. Đường này gọi là bức xạ, và nó là phần lớn nhất trong cái nóng bạn cảm thấy.
Đường thứ hai là đối lưu: không khí sát mái nóng lên, đọng lại ở phần cao nhất của phòng, rồi lan dần xuống. Nếu phòng kín, không có lối thoát, lớp khí nóng này dày dần suốt buổi chiều.
Đường thứ ba là dẫn nhiệt qua những chỗ tiếp xúc như xà gồ, tường đỡ mái.
Hiểu ba đường đó thì thấy ngay vì sao quạt trần đôi khi còn làm nóng hơn: nó kéo lớp khí nóng sát mái thổi xuống mặt người. Cái cần làm trước là chặn bức xạ và cho khí nóng thoát.
Chặn nhiệt từ phía mái có những cách nào?
Mình ghi lại các cách chuyên gia nói, từ rẻ tới tốn. Cách thứ nhất là sơn chống nóng màu sáng lên mặt ngoài mái tôn. Màu sáng phản xạ bớt ánh nắng, tôn nóng chậm hơn. Hiệu quả phụ thuộc loại sơn và độ bền, sau vài năm bụi bám, phai thì giảm.
Cách thứ hai là lót lớp cách nhiệt dưới mái: các loại tấm cách nhiệt có mặt phản xạ, xốp cách nhiệt, hoặc dùng loại tôn có lớp cách nhiệt sẵn khi làm mái mới. Lớp này giảm phần nhiệt toả xuống.
Cách thứ ba là làm mái hai lớp: một lớp mái tôn bên trên, một lớp bên dưới cách ra một khoảng, gió lùa qua khoảng giữa mang nhiệt đi. Nguyên lý giống chiếc nón lá có lớp lót.
Cách thứ tư dân gian hay làm là phủ lưới che nắng, trồng giàn dây leo trên mái hoặc phun nước. Phun nước làm mát tức thời nhưng tốn nước, có thể làm tôn nhanh gỉ, và phải chú ý an toàn khi leo mái.
Còn làm trần và thông gió bên trong thì sao?
Đúng vậy, nếu không làm được gì trên mái, phía trong vẫn còn cách. Làm một lớp trần thạch cao, trần nhựa hay trần gỗ bên dưới mái, chừa một khoảng trống giữa trần và mái. Khoảng trống ấy là vùng đệm nhiệt, nhất là khi có lối thông gió hai đầu cho khí nóng thoát ra.
Nếu trần kín bưng không có lối thoát, khoảng trống ấy lại thành cái lò ủ nhiệt. Nên làm các lỗ thông gió hoặc chừa khe ở đầu hồi, ở đỉnh mái.
Khí nóng luôn bốc lên cao. Tạo một lối ra ở phần cao nhất của nhà, như ô thoáng, cửa gió trên cao, quạt hút gắn tường, rồi mở một lối vào ở thấp và ở phía có gió mát. Như vậy không khí tự lưu thông, đẩy khí nóng ra.
Quạt hút nóng ở đỉnh mái hoạt động nhờ gió và nhiệt, nhiều nhà xưởng dùng. Với nhà ở, hỏi thợ xem có hợp với mái nhà mình không.
Phòng trọ thuê không được sửa mái thì làm gì?
Câu này mình hỏi giùm rất nhiều bạn trẻ ở trọ. Chuyên gia gợi ý trước hết hỏi chủ nhà có đồng ý cho làm lớp cách nhiệt, hay cùng chia chi phí, vì chống nóng cũng giữ được giá trị phòng cho thuê.
Nếu không, tập trung vào những gì trong tầm tay: treo rèm cản nắng ở cửa sổ phía tây, dán phim cách nhiệt lên kính, căng một tấm vải sáng màu hoặc tấm cách nhiệt nhẹ ngay dưới mái nếu chủ nhà cho phép.
Mở cửa tạo luồng gió vào buổi sáng sớm và chiều tối khi ngoài trời mát hơn, đóng lại lúc trưa nắng gắt. Đặt quạt hướng ra cửa để hút khí nóng ra ngoài thay vì thổi thẳng vào người.
Giảm nguồn nhiệt trong phòng: nấu ăn vào lúc mát, tắt đèn dây tóc, rút sạc khi không dùng. Mỗi thứ một ít, cộng lại thấy khác.
Có những việc nhỏ nào giúp mát thêm mà ít tốn?
Trồng cây. Cây bóng mát phía tây nhà, giàn dây leo trước hiên, chậu cây trên ban công, đều chặn bớt nắng chiếu lên tường và mái. Mất thời gian chờ cây lớn, nhưng bền nhất.
Sơn tường ngoài màu sáng, nhất là bức tường hướng tây hứng nắng chiều.
Nếu dùng máy lạnh, chống nóng mái giúp máy chạy nhẹ hơn, tiết kiệm điện, vì máy không phải đánh nhau với một trần nhà đang toả nhiệt.
Một anh làm xưởng mộc nhỏ ở Bình Dương kể anh chỉ lót tấm cách nhiệt dưới mái và mở hai cửa gió ở đầu hồi, buổi chiều thợ không còn phải ra ngoài gốc cây ngồi nghỉ vì nóng. Không cần làm hết một lần, chọn đúng chỗ nhiệt vào nhiều nhất mà làm trước.
Câu hỏi thường gặp
Tôn lạnh có thật là mát hơn tôn thường?
Tôn có lớp mạ hoặc lớp phủ phản xạ thường hấp thụ nhiệt ít hơn tôn thường, nhưng không thay được lớp cách nhiệt. Muốn mát rõ rệt vẫn nên có lớp cách nhiệt hoặc mái hai lớp.
Sơn chống nóng mái tôn bền bao lâu?
Độ bền tuỳ loại sơn, cách thi công và thời tiết. Sau một thời gian bụi bám, sơn phai sẽ phản xạ kém đi. Hỏi rõ nhà cung cấp về độ bền và cách vệ sinh mái.
Leo lên mái tôn để sửa có nguy hiểm không?
Có. Tôn trơn, nóng, có thể móp hoặc thủng khi giẫm sai chỗ, và nguy cơ ngã cao. Nên để thợ có dây an toàn làm, chỉ giẫm lên vị trí có xà gồ đỡ.
Mái tôn kêu ồn khi mưa có cách nào giảm?
Lớp cách nhiệt hoặc xốp lót dưới mái cũng giúp giảm tiếng ồn khi mưa. Làm trần bên dưới cũng giảm thêm.
Chống nóng mái có giúp giảm tiền điện không?
Có thể giảm, vì máy lạnh và quạt không phải chạy mạnh để bù nhiệt từ mái. Mức giảm tuỳ nhà, nhưng thường người ở thấy dễ chịu hơn ngay cả khi tắt máy lạnh.
