Không có một con số đúng cho tất cả mọi người, vì nhu cầu nước thay đổi theo vóc người, thời tiết, mức vận động và cả lượng canh, rau, trái cây mình ăn mỗi ngày. Với người khoẻ mạnh, uống khi khát và giữ nước tiểu ở màu vàng nhạt là cách đo đơn giản và đáng tin hơn việc đếm ly.
Chào bạn, đây là Hỏi Chuyên Gia. Có người dặn phải uống đủ tám ly, có người bảo hai lít, có người lại nói uống nhiều quá hại thận. Tập này mình hỏi chuyên gia cho ra lẽ: rốt cuộc uống bao nhiêu là vừa.
Lời khuyên tám ly nước mỗi ngày từ đâu ra?
Con số tám ly là một quy ước dễ nhớ, chứ không phải ngưỡng khoa học bắt buộc cho từng người. Nó lan truyền vì gọn, ai cũng nhớ được. Nhưng nó bỏ qua một điều quan trọng: mình không chỉ nhận nước qua cốc nước.
Bữa cơm Việt có canh, có rau luộc, có trái cây tráng miệng, có bát phở bát bún buổi sáng. Tất cả đều chứa nhiều nước. Một người ăn uống kiểu đó mỗi ngày đã nhận một phần đáng kể nước từ thức ăn.
Ngược lại, người sống ở nơi nắng nóng, làm việc ngoài trời, ra mồ hôi nhiều thì cần nhiều hơn hẳn con số tám ly. Người già, người nằm phòng máy lạnh cả ngày lại hay uống ít hơn mức cần mà không biết.
Vì thế cách hỏi đúng không phải là bao nhiêu ly, mà là cơ thể mình hôm nay có đang đủ nước không.
Nhìn vào đâu để biết mình có đủ nước?
Phần này mình thấy dễ áp dụng nhất. Thước đo thứ nhất là cơn khát. Với người trưởng thành khoẻ mạnh, khát là tín hiệu khá đáng tin. Đừng nhịn khát vì bận họp, bận chạy xe.
Thước đo thứ hai là màu nước tiểu. Vàng nhạt như nước chanh pha loãng là ổn. Vàng sẫm, ít, mùi nồng là đang thiếu nước. Trong veo như nước lọc suốt ngày thì có thể bạn đang uống nhiều hơn mức cần. Lưu ý vài loại vitamin và thuốc làm nước tiểu đổi màu, khi đó nhìn màu không chuẩn nữa.
Những dấu hiệu khác của thiếu nước là môi khô, đau đầu âm ỉ buổi chiều, mệt, chóng mặt khi đứng dậy nhanh, táo bón.
Người lớn tuổi cảm giác khát kém đi, nên con cháu nên để ý giùm: đặt sẵn ly nước trong tầm tay, nhắc uống theo bữa, cho ăn thêm canh. Trẻ nhỏ mải chơi cũng hay quên uống.
Trời nắng nóng hay lao động nặng thì uống thế nào?
Đúng vậy, những ngày nắng gắt là lúc cần chủ động nhất. Khi ra mồ hôi nhiều, cơ thể mất cả nước lẫn muối khoáng. Người làm công trình, chạy xe giao hàng, làm ruộng giữa trưa nên uống từng ngụm đều đặn, mỗi lần một ít, thay vì chờ khát khô cổ rồi tu một hơi dài.
Khi làm việc nặng, ra mồ hôi nhiều kéo dài, chỉ uống nước lọc có thể chưa đủ, cần bù thêm muối khoáng qua bữa ăn, hoặc dung dịch bù nước theo hướng dẫn trên bao bì hay của dược sĩ.
Dấu hiệu nguy hiểm của say nắng, sốc nhiệt cần biết: da nóng đỏ, khô, ngừng ra mồ hôi, lú lẫn, buồn nôn, ngất. Gặp người như vậy phải đưa vào chỗ mát, nới quần áo, làm mát cơ thể và gọi cấp cứu.
Nước ngọt có ga và bia không phải cách bù nước tốt. Bia rượu làm cơ thể mất nước thêm, nước ngọt thì nạp nhiều đường. Uống giải khát thỉnh thoảng được, nhưng đừng coi đó là phần nước chính.
Uống nhiều nước có phải càng tốt không?
Câu này mình phải hỏi lại vì nhiều người tin uống thật nhiều là thải độc, đẹp da. Chuyên gia nói thẳng: thận người khoẻ xử lý được lượng nước dư, nhưng không có nghĩa là uống càng nhiều càng tốt. Uống quá mức cần chỉ làm bạn đi tiểu nhiều hơn.
Uống một lượng rất lớn trong thời gian ngắn, kiểu thi uống nước hay ép mình uống liền mấy chai, còn có thể làm loãng muối trong máu, gây đau đầu, buồn nôn, nặng thì lú lẫn. Chuyện này hiếm nhưng có thật.
Có những người phải uống theo chỉ dẫn riêng của bác sĩ: người bệnh suy tim, bệnh thận nặng, xơ gan, một số người đang dùng thuốc lợi tiểu. Với họ, uống nhiều có thể làm bệnh nặng thêm, nên đừng áp lời khuyên chung.
Ngược lại, người từng bị sỏi thận thường được bác sĩ dặn uống nhiều hơn. Nghĩa là con số đúng nhất luôn là con số bác sĩ của bạn đưa ra, dựa trên bệnh của chính bạn.
Uống nước lúc nào trong ngày cho hợp lý?
Không có giờ vàng bắt buộc, nhưng chia đều trong ngày dễ chịu hơn dồn một lúc. Một ly sau khi ngủ dậy, ly nữa giữa buổi, uống theo bữa, uống khi vận động. Như vậy cơ thể luôn được bù dần.
Buổi tối thì giảm bớt khoảng một hai tiếng trước khi ngủ, nhất là người hay phải dậy đi tiểu đêm, để giấc ngủ không bị cắt ngang.
Đặt bình nước trên bàn làm việc giúp hơn mọi lời nhắc. Người ta uống thứ đang nằm trong tầm mắt. Một anh tài xế xe tải ở Long An kể anh để chai nước ngay hộc cửa xe, mỗi lần dừng đèn đỏ uống một ngụm, cuối ngày không còn đau đầu như trước.
Trà và cà phê vẫn góp phần nước, chỉ cần chú ý đừng uống quá đặc và quá muộn trong ngày. Còn nếu bạn thấy uống nước lọc nhạt nhẽo, thả vài lát chanh, lá bạc hà hay gừng là đủ cho dễ uống hơn.
Câu hỏi thường gặp
Uống nước đá lạnh có hại không?
Với người khoẻ mạnh, nước lạnh không gây hại đáng kể, chủ yếu là chuyện cảm giác. Người đang viêm họng hoặc dễ ê buốt răng có thể thấy nước ấm dễ chịu hơn.
Uống nước khi ăn cơm có làm khó tiêu không?
Uống vài ngụm khi ăn thường không làm khó tiêu ở người khoẻ. Chỉ khi uống quá nhiều một lúc, bụng căng tức, mới thấy khó chịu. Bữa cơm có canh vốn đã là thói quen hợp lý.
Trẻ em cần uống nước khác người lớn không?
Trẻ nhỏ dễ mất nước hơn khi sốt, tiêu chảy hay chơi ngoài nắng, và hay quên uống. Cha mẹ nên nhắc con uống đều, còn trẻ đang bú mẹ dưới sáu tháng thì hỏi bác sĩ trước khi cho uống thêm nước.
Nước dừa có thay được nước lọc không?
Nước dừa có nước và một ít khoáng chất nên giải khát tốt, nhưng cũng có đường tự nhiên. Uống thay một phần thì được, người cần kiêng đường hoặc bệnh thận nên hỏi bác sĩ.
Vì sao uống đủ nước mà vẫn khô môi?
Khô môi có thể do thời tiết hanh khô, thói quen liếm môi, thở bằng miệng hoặc thiếu một số vi chất. Uống đủ nước giúp, nhưng có khi cần thêm son dưỡng và tránh liếm môi.
