Khám sức khoẻ định kỳ nên được chọn theo tuổi, giới, bệnh đang có và tiền sử gia đình, chứ không theo gói nào dày nhất. Phần cơ bản thường gồm đo huyết áp, cân nặng và vòng bụng, đường huyết, mỡ máu, cộng với những tầm soát hợp từng độ tuổi. Bác sĩ khám tổng quát là người giúp bạn chọn đúng.
Chào bạn, đây là Hỏi Chuyên Gia. Mỗi lần cầm tờ giới thiệu gói khám dài cả trang, nhiều người không biết chọn gì, sợ thiếu thì chọn hết. Tập này mình hỏi chuyên gia khám định kỳ thật ra để làm gì và khám gì là vừa.
Khám định kỳ thật ra để tìm cái gì?
Mục đích chính của khám định kỳ là bắt những bệnh âm thầm, chưa có triệu chứng mà phát hiện sớm thì xử lý được tốt hơn hẳn. Huyết áp cao, tiểu đường, mỡ máu cao là ví dụ điển hình: nhiều năm không đau không nhức, tới lúc biết thì đã ảnh hưởng tim, thận, mắt.
Mục đích thứ hai là có một cột mốc. Huyết áp, đường huyết, chức năng gan thận của bạn năm nay được ghi lại, sang năm so với nó. Một chỉ số nhích dần qua mấy năm đáng chú ý hơn một con số đơn lẻ.
Mục đích thứ ba là dịp để nói chuyện với bác sĩ về lối sống: hút thuốc, rượu bia, cân nặng, giấc ngủ, tiêm phòng.
Điều khám định kỳ không làm được là bảo đảm bạn không mắc bệnh gì. Nó tăng cơ hội phát hiện sớm, không phải tấm bùa hộ mệnh. Có triệu chứng mới xuất hiện thì đi khám ngay, đừng chờ tới kỳ.
Phần cơ bản ai cũng nên có là gì?
Mình ghi lại phần nền mà chuyên gia nói gần như người trưởng thành nào cũng nên có. Đo huyết áp, cân nặng, chiều cao, vòng bụng. Vòng bụng nghe đơn giản nhưng nói lên khá nhiều về mỡ nội tạng, thứ liên quan chặt với tiểu đường và tim mạch.
Xét nghiệm đường huyết và mỡ máu theo khoảng thời gian bác sĩ khuyên, thường dày hơn khi lớn tuổi, thừa cân, hoặc có cha mẹ anh chị em mắc tiểu đường, bệnh tim sớm.
Khám tổng quát với bác sĩ: nghe tim phổi, khám bụng, hỏi bệnh sử. Phần trò chuyện này hay bị xem nhẹ, nhưng chính ở đó bác sĩ quyết định cần làm thêm gì.
Khám răng và kiểm tra mắt cũng đáng đưa vào lịch, nhất là người làm máy tính nhiều, người có tiểu đường. Một chị kế toán ở Đà Nẵng kể chị đi khám chỉ vì công ty bắt, ai ngờ phát hiện huyết áp cao từ năm ba mươi tám tuổi, nhờ vậy điều chỉnh sớm.
Tầm soát theo tuổi và giới khác nhau ra sao?
Đúng vậy, phần này tuỳ người. Với phụ nữ, tầm soát ung thư cổ tử cung và ung thư vú được nhiều hướng dẫn y khoa khuyến nghị theo những độ tuổi và khoảng cách nhất định. Bác sĩ sản phụ khoa sẽ nói bạn nên bắt đầu khi nào và lặp lại bao lâu một lần.
Khi bước vào tuổi trung niên, tầm soát ung thư đại trực tràng thường được đưa vào, sớm hơn nếu nhà có người mắc bệnh này. Người hút thuốc lâu năm có thể được cân nhắc tầm soát phổi. Người có viêm gan siêu vi cần theo dõi gan định kỳ.
Mình cố ý không nêu tuổi cụ thể, vì các hướng dẫn thay đổi theo thời gian và theo nguy cơ từng người. Điều quan trọng là bạn hỏi đúng câu: với tuổi và tiền sử của mình thì nên tầm soát gì.
Tiền sử gia đình là thông tin quý nhất bạn mang tới. Cha mẹ, anh chị em ruột mắc bệnh gì, phát hiện năm bao nhiêu tuổi. Ghi sẵn ra giấy trước khi đi.
Có nên chọn gói khám dày nhất cho chắc ăn?
Câu này mình nghĩ nhiều người muốn hỏi. Chuyên gia trả lời rằng gói càng dày chưa chắc càng tốt. Làm thật nhiều xét nghiệm ở người không có nguy cơ đôi khi đẻ ra những kết quả lơ lửng, hơi lệch chuẩn mà không có ý nghĩa bệnh, rồi dắt bạn đi làm thêm hàng loạt kiểm tra, tốn tiền, tốn thời gian và lo lắng không cần thiết.
Ví dụ một số chỉ dấu ung thư trong máu được đưa vào gói khám cho người khoẻ, trong khi tự chúng không đủ để chẩn đoán, có thể tăng vì lý do khác. Đọc riêng một con số như vậy dễ làm người ta hoảng.
Cách làm hợp lý là bắt đầu bằng khám với bác sĩ và phần nền, rồi để bác sĩ quyết định làm thêm gì dựa trên nguy cơ của bạn.
Còn với bố mẹ lớn tuổi, nhiều nhà thương nên muốn khám tất cả. Hãy đi cùng bố mẹ, nghe bác sĩ giải thích, hỏi xem xét nghiệm nào thực sự giúp ích cho quyết định chăm sóc.
Chuẩn bị gì trước buổi khám để không mất công?
Hỏi trước có cần nhịn ăn không. Một số xét nghiệm máu như đường huyết, mỡ máu thường cần nhịn ăn qua đêm, vẫn uống được nước lọc. Không chắc thì gọi hỏi nơi khám.
Mang theo danh sách thuốc đang dùng, kể cả thuốc bổ, thực phẩm chức năng, thuốc nam. Mang theo kết quả khám lần trước để bác sĩ so sánh. Mặc đồ dễ vén tay áo.
Đừng uống rượu bia hay ăn quá khuya đêm trước, vì có thể làm lệch một vài chỉ số. Ngủ đủ, sáng ngồi nghỉ vài phút trước khi đo huyết áp, đừng vừa chạy xe gấp tới đã đo ngay.
Khi nhận kết quả, đừng tự tra mạng rồi hoang mang. Ngồi lại với bác sĩ, hỏi chỉ số nào cần theo dõi, cần đổi thói quen gì, bao lâu khám lại. Kết quả có giá trị nhất khi đi cùng một lời giải thích.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên khám sức khoẻ tổng quát một lần?
Nhiều người trưởng thành khoẻ mạnh khám mỗi năm một lần, nhưng tần suất phù hợp còn tuỳ tuổi, bệnh đang có và nguy cơ. Người có bệnh mạn tính thường được hẹn tái khám theo lịch riêng của bác sĩ.
Đi khám định kỳ có cần đi một mình không?
Đi một mình được, nhưng với người lớn tuổi hoặc người hay lo, có người thân đi cùng giúp ghi lại lời bác sĩ và hỏi thêm những điều mình quên. Hai người nghe thường nhớ đủ hơn một.
Chỉ số hơi cao một chút có đáng lo không?
Một chỉ số lệch nhẹ một lần chưa chắc là bệnh, có thể do ăn uống, ngủ kém hay cách lấy mẫu. Bác sĩ thường hẹn làm lại hoặc theo dõi xu hướng, đừng tự kết luận khi chưa được giải thích.
Người trẻ hai mươi mấy tuổi có cần khám định kỳ?
Người trẻ khoẻ vẫn nên khám cơ bản, nhất là đo huyết áp, cân nặng và hỏi tiêm phòng. Nếu gia đình có bệnh di truyền hoặc bạn hút thuốc, thức khuya kéo dài, càng nên đi sớm.
Khám định kỳ có thay được việc đi khám khi có triệu chứng?
Không. Khi có triệu chứng mới như đau ngực, sụt cân không rõ lý do, ho kéo dài hay đi ngoài ra máu, hãy đi khám ngay chứ đừng chờ tới lần khám định kỳ tiếp theo.
