Không có một cách đúng cho mọi nhà. Nhiều cặp thấy hợp với cách lai: một quỹ chung cho chi tiêu gia đình và các mục tiêu chung, cộng một khoản riêng nhỏ mỗi người tự quyết không cần hỏi. Điều quyết định không nằm ở mô hình, mà ở chỗ hai người minh bạch và cùng thống nhất.
Chào bạn, đây là Hỏi Chuyên Gia. Nhà thì vợ giữ hết lương, nhà thì mỗi người một ví, nhà thì góp chung rồi cãi nhau vì một món đồ. Tập này mình hỏi chuyên gia chuyện nhạy cảm nhưng nhà nào cũng gặp.
Ba cách quản lý tiền của vợ chồng là những cách nào?
Cách thứ nhất là gộp hết: lương hai người về một chỗ, một người giữ, chi tiêu từ đó. Nhiều gia đình Việt quen cách này, người vợ thường là tay hòm chìa khoá. Ưu điểm là đơn giản, nhìn một chỗ là biết nhà có bao nhiêu. Nhược điểm là người không giữ tiền có thể thấy mất tự chủ, mua món nhỏ cũng phải xin.
Cách thứ hai là tách hết: mỗi người giữ lương của mình, chia nhau trả các khoản. Ưu điểm là tự do. Nhược điểm là dễ thành hai người ở trọ chung, ít mục tiêu chung, và lúc một người gặp khó thì không rõ ai lo.
Cách thứ ba là lai: góp một phần vào quỹ chung, phần còn lại mỗi người tự giữ.
Không cách nào là tuyệt đối tốt. Cách nào hai người cùng hiểu, cùng đồng ý, và không ai phải giấu giếm, thì cách đó ổn với nhà đó.
Mô hình lai vận hành cụ thể ra sao?
Mình thấy cách này dễ áp dụng với nhiều cặp trẻ. Đầu tiên hai người cùng liệt kê những khoản chung: tiền nhà, ăn uống, điện nước, học phí con, quỹ dự phòng, khoản để dành cho mục tiêu chung như mua nhà. Cộng lại ra một con số mỗi tháng.
Mỗi người góp vào quỹ chung theo thoả thuận. Phần còn lại là tiền riêng, mỗi người tự tiêu, tự để dành, mua quà cho bố mẹ mình, theo sở thích, không cần giải thích.
Khoản riêng tưởng nhỏ mà quan trọng. Nó cắt bớt những cuộc cãi nhau vì một đôi giày, một bộ cần câu. Ai cũng có một vùng tự do của mình.
Mỗi vài tháng ngồi lại xem quỹ chung có đủ không, có cần điều chỉnh mức góp không. Khi có con, khi một người mất việc, khi lương tăng, đều là lúc nên tính lại.
Thu nhập hai người chênh nhau nhiều thì góp sao cho công bằng?
Đúng vậy, đây là chỗ hay gây ấm ức nhất. Góp bằng nhau, cùng một con số, nghe công bằng, nhưng với người thu nhập thấp thì có thể chiếm gần hết lương, không còn gì cho riêng mình. Lâu dần họ thấy mình nghèo trong chính nhà mình.
Nhiều cặp chọn góp theo tỷ lệ thu nhập. Giả sử chồng kiếm hai mươi triệu, vợ kiếm mười triệu, quỹ chung cần mười lăm triệu. Mỗi người góp một nửa lương: chồng mười triệu, vợ năm triệu. Ai cũng còn lại một nửa lương làm tiền riêng, dù số tiền khác nhau.
Cũng cần tính tới những đóng góp không ra tiền. Người làm việc ít giờ hơn để đưa đón con, lo cơm nước, chăm bố mẹ già đang đóng góp rất lớn cho gia đình. Khi bàn chuyện góp, nên đặt cả phần đó lên bàn.
Không có công thức đúng tuyệt đối. Điều cần tránh là để một người thấy mình bị thiệt mà không dám nói.
Có nên giữ một khoản tiền riêng mà người kia không biết?
Câu này mình biết nhiều người tò mò, nên hỏi thẳng. Chuyên gia phân biệt hai chuyện: có tiền riêng và giấu tiền. Có một khoản riêng mà cả hai đều biết là có, chỉ không hỏi chi tiết, là bình thường và lành mạnh.
Còn giấu, tức người kia không hề biết có khoản đó, hoặc giấu một khoản nợ, thì là chuyện khác. Khi bị phát hiện, cái làm đau không phải số tiền mà là cảm giác bị lừa, và lòng tin rất khó lấy lại.
Đặc biệt nợ thì không nên giấu. Một khoản vay, khoản trả góp, một món nợ thẻ âm thầm lớn lên có thể ảnh hưởng tới cả gia đình, tới hồ sơ vay mua nhà chung sau này.
Nếu bạn muốn có một khoản tự chủ cho mình, hãy nói thẳng với người kia rằng mình cần một khoản riêng. Nói ra thì đó là thoả thuận, giấu đi thì đó là bí mật.
Buổi nói chuyện tiền bạc nên bắt đầu thế nào?
Chọn lúc cả hai đang bình thường, không phải ngay sau một trận cãi vì tiền. Bắt đầu bằng mục tiêu chung thay vì bằng lỗi: năm năm nữa mình muốn nhà mình ra sao, có căn nhà riêng chưa, con học ở đâu, bố mẹ già được lo thế nào.
Sau đó mới tới con số: mỗi người kiếm bao nhiêu, đang nợ gì, tiêu gì mỗi tháng. Nói thật cả những khoản mình ngại. Lần đầu có thể khó, nhưng lần sau sẽ dễ hơn.
Mỗi người cũng mang theo cách nghĩ về tiền từ nhà bố mẹ mình. Người lớn lên trong nhà thiếu thốn có thể lo âu khi tiêu tiền, người lớn lên trong nhà rộng rãi có thể thấy vợ hoặc chồng quá chặt. Hiểu được gốc ấy giúp hai người bớt phán xét nhau.
Một cặp ở Nha Trang kể họ đặt lịch tối chủ nhật đầu mỗi tháng là buổi họp nhà, pha ấm trà, xem lại quỹ, chừng nửa tiếng. Từ khi có lịch đó, số lần cãi nhau vì tiền giảm hẳn, vì chuyện được nói đúng lúc chứ không bùng lên giữa chừng.
Câu hỏi thường gặp
Ai nên là người giữ tiền trong nhà?
Không nhất thiết là vợ hay chồng, nên là người cẩn thận hơn và có thời gian theo dõi. Quan trọng là người kia vẫn biết rõ tình hình, có thể xem bất cứ lúc nào, để không ai bị đặt ngoài cuộc.
Vợ chồng có nên mở tài khoản chung?
Một tài khoản chung cho quỹ gia đình có thể giúp minh bạch và tiện chi tiêu. Tuy vậy cần thoả thuận rõ ai được rút, khoản lớn bao nhiêu thì phải hỏi nhau trước.
Tiền bố mẹ hai bên cho thì tính là tiền chung hay riêng?
Về pháp lý, tài sản được tặng cho riêng có thể được xem là tài sản riêng, nhưng tuỳ hoàn cảnh cụ thể. Về tình cảm, nên nói rõ với nhau từ đầu. Khoản lớn liên quan nhà đất thì nên hỏi luật sư.
Một người tiêu hoang thì người kia nên làm gì?
Bắt đầu bằng việc cùng ghi chép chi tiêu một tháng để cả hai nhìn thấy con số thật, thay vì buộc tội. Đặt giới hạn cho khoản riêng và để quỹ chung ở nơi cần cả hai đồng ý mới rút được.
Có nên làm hợp đồng tiền hôn nhân không?
Thoả thuận về tài sản trước hôn nhân là một lựa chọn pháp lý, phù hợp với một số hoàn cảnh như có tài sản riêng lớn hoặc kinh doanh. Nếu quan tâm, hãy hỏi luật sư hoặc công chứng viên về cách làm và giá trị của nó.
