Với đa số trẻ, điều chuẩn bị tốt nhất cho lớp một không phải là học trước chữ và số, mà là sự sẵn sàng đi học: nghe hiểu và làm theo hướng dẫn, ngồi tập trung được một lúc, cầm bút đúng, tự phục vụ, quen với nề nếp và thích sách. Học thêm quá sớm, quá nặng có thể khiến con thấy học là việc mệt mỏi trước cả khi bước vào trường.
Chào bạn, đây là Hỏi Chuyên Gia. Mùa hè trước lớp một, nhiều phụ huynh sốt ruột khi nghe con nhà bên đã đọc trôi chảy. Câu hỏi đặt ra: không cho học trước thì con có đuổi kịp không. Mình hỏi chuyên gia góc nhìn bình tĩnh hơn.
Vì sao nhiều cha mẹ vội cho con học trước?
Lý do lớn nhất là nỗi lo. Cha mẹ sợ con vào lớp thua bạn, sợ con bị cô chê, sợ con mất tự tin. Nghe nhiều người kể lớp một học nhanh, cha mẹ càng muốn con có sẵn một chút vốn.
Lý do thứ hai là áp lực so sánh: nhóm phụ huynh, họ hàng, hàng xóm ai cũng cho con học trước, mình không cho thì như đang bỏ lỡ.
Những nỗi lo đó dễ hiểu. Nhưng nên đặt lại câu hỏi: con cần gì để vào lớp một thấy vui và theo được, chứ không chỉ con cần biết bao nhiêu chữ.
Mỗi trẻ phát triển theo nhịp riêng. Có bé năm tuổi đã tò mò về chữ, tự hỏi chữ này đọc là gì. Có bé lại chỉ thích chạy nhảy. Ép cùng một khuôn lên hai đứa trẻ ấy sẽ cho hai kết quả rất khác nhau.
Sẵn sàng đi học thật sự gồm những gì?
Mình được nghe một danh sách mà thấy nhẹ nhõm hẳn, vì phần lớn làm ở nhà được. Thứ nhất là nghe hiểu và làm theo hướng dẫn hai ba bước: cất cặp, lấy hộp bút, mở vở. Thứ hai là ngồi yên tập trung vào một việc trong một khoảng thời gian vừa sức.
Thứ ba là cầm bút đúng, tay đủ khéo để tô, vẽ, cắt dán, cài cúc áo. Những việc nhỏ ấy luyện chính các ngón tay sau này con dùng để viết.
Thứ tư là tự phục vụ: tự đi vệ sinh, tự ăn, tự mở hộp sữa, biết xin phép, biết nói khi mình mệt hay đau. Thứ năm là cảm xúc: biết chờ tới lượt, chơi chung, chấp nhận thua trong trò chơi.
Và thứ sáu là yêu sách: thích nghe đọc truyện, thích lật sách tranh, tò mò về chữ. Một đứa trẻ thích sách sẽ học chữ nhanh khi đến lúc.
Học trước quá sớm có thể gây ra điều gì?
Đúng vậy, học trước không phải lúc nào cũng có lợi. Rủi ro thứ nhất là con chán. Ngồi tô chữ hàng giờ khi tay chưa đủ khéo, đọc đánh vần khi chưa hứng thú, dễ làm con gắn việc học với sự mệt mỏi, bị quát.
Rủi ro thứ hai là học sai cách. Cách cầm bút, cách viết nét, cách đánh vần nếu học không đúng ngay từ đầu, vào lớp con phải sửa lại, mà sửa thói quen khó hơn học mới.
Rủi ro thứ ba là vào lớp thấy đã biết rồi, con không chú ý nghe cô giảng ở những tuần đầu, rồi tới khi bài khó hơn thì lại hụt.
Rủi ro thứ tư là mất thời gian chơi. Ở tuổi này, chơi là cách học chính: chơi đóng vai học ngôn ngữ, xếp hình học về số và không gian, chạy nhảy phát triển thể chất. Cắt bớt chơi để học chữ là đổi một thứ quý lấy một thứ có thể học sau.
Ở nhà làm những việc nhỏ nào để giúp con?
Mình ghi lại những việc chuyên gia gợi ý, không tốn tiền mà hiệu quả. Đọc sách cùng con mỗi tối, chừng mười lăm phút. Chỉ vào tranh, hỏi con nghĩ gì, để con kể lại câu chuyện bằng lời của con.
Chơi với con số trong đời sống: đếm bậc cầu thang, chia kẹo cho hai anh em, xem đồng hồ chờ tới giờ ăn, đi chợ đếm số quả cam. Con học khái niệm số mà không thấy là đang học.
Cho con làm việc nhà vừa sức: xếp dép, tưới cây, gấp khăn. Những việc đó luyện sự tập trung, khéo tay, và cảm giác mình có ích.
Tập dần nề nếp của lớp một: dậy đúng giờ, ăn sáng, chuẩn bị cặp sách tối hôm trước. Đưa con đi xem trường trước ngày khai giảng, kể cho con nghe một ngày ở lớp một sẽ ra sao, để con háo hức thay vì sợ.
Thấy con bạn đã học trước, mình nên nghĩ thế nào?
Câu hỏi khó nhất lại là câu về tâm lý của cha mẹ. Hãy nhớ rằng một bé đọc được sớm hơn vài tháng không có nghĩa là học giỏi hơn về lâu dài. Sau một thời gian ở trường, khoảng cách ấy thường thu hẹp dần.
Nếu con thật sự tò mò về chữ, muốn học, cứ cho con học một cách nhẹ nhàng, qua trò chơi, ngắn, vui, dừng khi con chán. Không cần ép đủ bảng chữ cái trước ngày khai giảng.
Nếu bạn quyết định cho con học một lớp chuẩn bị, hãy chọn nơi chú trọng sự sẵn sàng và vui học, không chú trọng bài tập về nhà, và quan sát xem con có còn thích đi học không.
Một anh ở Cần Thơ kể anh không cho con học trước, chỉ đọc truyện mỗi tối và chơi cùng con. Tháng đầu con theo chậm hơn vài bạn, nhưng con thích đi học, về nhà hào hứng kể. Anh bảo đó mới là thứ anh muốn giữ cho con suốt mười hai năm phía trước.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ năm tuổi có nên học tiếng Anh không?
Làm quen tiếng Anh qua bài hát, trò chơi, truyện tranh có thể vui và có ích nếu con thích. Điều quan trọng là nhẹ nhàng, không gây áp lực và không lấn hết thời gian chơi.
Con cầm bút sai tư thế thì sửa thế nào?
Cho con chơi các trò luyện ngón tay như nặn đất, xé giấy, nhặt hạt đậu trước. Khi tập cầm bút, dùng bút to, ngắn để con dễ cầm đúng, và kiên nhẫn sửa nhẹ nhàng.
Trẻ chưa biết đếm tới mười có đáng lo không?
Không nên vội lo nếu con vẫn phát triển tốt ở các mặt khác. Hãy cùng con đếm trong đời sống hằng ngày. Nếu lo lắng về sự phát triển chung của con, hãy hỏi bác sĩ hoặc giáo viên mầm non.
Có nên cho con học viết chữ đẹp từ mẫu giáo?
Tay trẻ mẫu giáo thường chưa đủ khéo cho việc viết chữ nhiều. Ưu tiên các hoạt động tô, vẽ, cắt dán giúp tay khéo lên, việc viết sẽ đến tự nhiên hơn ở lớp một.
Làm sao biết con đã sẵn sàng vào lớp một?
Quan sát xem con có làm theo hướng dẫn, ngồi tập trung một lúc, tự phục vụ, chơi chung với bạn và tò mò về sách hay không. Giáo viên mầm non của con cũng là người cho bạn nhận xét rất có ích.
