Tiền tiêu vặt dạy con nhiều nhất khi được cho đều đặn, ở mức vừa phải theo tuổi, đi kèm vài luật rõ ràng như chia phần tiêu, phần để dành, phần cho đi, và khi cha mẹ thật sự để con tự quyết trong phần của mình. Kể cả việc con tiêu sai một lần rồi tự chịu hậu quả nhỏ cũng là một bài học quý.
Chào bạn, đây là Hỏi Chuyên Gia. Có nhà cho con tiền mỗi sáng ăn quà, có nhà không cho đồng nào vì sợ con hư, có nhà trả tiền cho mỗi lần con rửa bát. Tập này mình hỏi chuyên gia tiền tiêu vặt nên dùng thế nào để thành một bài học chứ không chỉ là tiền.
Tiền tiêu vặt thật ra dạy con điều gì?
Bài học lớn nhất của tiền tiêu vặt là sự lựa chọn. Khi tiền là của mình và có hạn, con phải chọn: mua món đồ chơi này hôm nay hay để dành mua món to hơn tuần sau. Mỗi lần chọn là một lần con tập cân nhắc.
Bài học thứ hai là sự chờ đợi. Để dành vài tuần mới mua được một thứ dạy con điều mà lời giảng không dạy nổi: những thứ đáng giá thường cần thời gian.
Bài học thứ ba là hậu quả. Tiêu hết tiền vào ngày đầu tuần thì cả tuần không còn gì. Bài học này nhẹ nhàng ở tuổi lên tám rẻ hơn rất nhiều so với học nó ở tuổi hai lăm với thẻ tín dụng.
Vì vậy tiền tiêu vặt không phải phần thưởng, cũng không phải sự nuông chiều. Nó giống một sân tập nhỏ, an toàn, để con tập dùng tiền trước khi ra đời.
Bắt đầu ở tuổi nào và cho bao nhiêu là vừa?
Mình hỏi câu này vì phụ huynh hỏi nhiều nhất. Chuyên gia nói thời điểm phù hợp là khi con bắt đầu hiểu đồng tiền dùng để đổi lấy đồ, biết đếm, thường quanh tuổi tiểu học. Không có một tuổi bắt buộc.
Số tiền thì tuỳ hoàn cảnh nhà mình, không cần so với nhà khác. Một cách tính là cộng những khoản con vẫn tự quyết được: quà vặt, món đồ chơi nhỏ, sách truyện. Lúc đầu cho ít, theo tuần, vì trẻ nhỏ chưa hình dung được thời gian một tháng.
Lớn dần thì tăng tiền và mở rộng phạm vi tự quyết: con tự lo tiền ăn sáng, tiền văn phòng phẩm, tiền quà sinh nhật bạn. Tiền tăng đi cùng trách nhiệm tăng.
Quan trọng nhất là đều đặn và đúng hẹn. Hôm có hôm không, cho khi vui bớt khi giận, thì con không tập lên kế hoạch được.
Có nên trả tiền cho con khi con làm việc nhà?
Đúng vậy, đây là câu nhiều nhà tranh luận. Có hai cách nhìn. Một bên cho rằng trả tiền cho việc nhà dạy con rằng làm thì có tiền, giống đi làm. Bên kia lo rằng con sẽ chỉ làm việc nhà khi có tiền, và từ chối khi không thiếu tiền.
Một cách dung hoà nhiều nhà dùng: việc nhà cơ bản là phần của mọi thành viên, như dọn chỗ ngồi của mình, gấp quần áo của mình, không có tiền. Còn những việc thêm, ngoài phần của con, như rửa xe cho bố, phụ mẹ dọn kho, thì có thể có tiền công.
Như vậy con hiểu hai điều: sống trong nhà thì góp phần cho nhà, và nếu muốn có thêm tiền thì có cách kiếm bằng công sức.
Tránh dùng tiền tiêu vặt để phạt mọi lỗi lầm, như điểm kém thì cắt tiền. Gắn tiền với mọi hành vi dễ làm con nghĩ cái gì cũng mua bán được.
Chia tiền thành mấy phần cho con dễ học?
Mình thấy cách ba hũ rất dễ làm. Ba cái hũ hoặc ba phong bì: một hũ tiêu, một hũ để dành, một hũ cho đi. Mỗi lần nhận tiền, con tự chia vào ba hũ theo tỷ lệ cả nhà thống nhất. Hũ thuỷ tinh trong suốt càng tốt, con nhìn thấy tiền lớn dần.
Hũ tiêu là của con, con tự quyết, kể cả mua thứ mà cha mẹ thấy phí. Hũ để dành cho một mục tiêu con chọn: một bộ lắp ráp, một quả bóng, một chiếc xe đạp. Dán hình món đồ lên hũ cho con nhớ.
Hũ cho đi để con mua quà cho ông bà, góp vào một việc thiện, giúp một bạn khó khăn. Phần này dạy con rằng tiền không chỉ để cho mình.
Với trẻ lớn hơn, có thể chuyển sang sổ ghi chép hoặc một tài khoản tiết kiệm đứng tên cha mẹ cho con, để con thấy tiền để dành có thể sinh thêm một chút.
Con tiêu sai thì cha mẹ nên làm gì?
Đây là phần khó nhất với cha mẹ: để con sai. Con dồn hết tiền mua một món đồ chơi rẻ tiền, hai ngày sau hỏng. Phản xạ của nhiều cha mẹ là mắng, hoặc bù tiền cho con mua lại. Cả hai đều lấy mất bài học.
Thay vào đó, hỏi con nhẹ nhàng: con thấy món này thế nào, lần sau con có mua nữa không, nếu chọn lại con sẽ chọn gì. Để con tự rút ra.
Không ứng trước tiền của tuần sau chỉ vì con đã tiêu hết. Nếu muốn dạy về vay mượn, có thể cho vay một lần, nói rõ sẽ trừ vào tuần sau, và giữ đúng.
Và hãy kể cho con nghe chuyện tiền của chính nhà mình, ở mức con hiểu được: vì sao tháng này nhà không đi chơi xa, vì sao bố mẹ để dành mua máy giặt. Một chị ở Vũng Tàu kể từ khi chị nói chuyện tiền bạc với con, con bớt đòi hỏi vì hiểu tiền từ đâu ra.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho con tiền ăn sáng mỗi ngày?
Cho tiền ăn sáng là một cách cho con tự quản lý tiền, nhưng nên cho theo tuần khi con đủ lớn, và nói rõ đó là tiền ăn sáng chứ không phải tiền quà. Kiểm tra nhẹ nhàng xem con có ăn đủ không.
Tiền mừng tuổi của con ai giữ?
Nhiều nhà giữ hộ con và dùng vào việc của con. Hãy nói rõ với con số tiền và dùng vào đâu, có thể để con giữ một phần nhỏ tự quyết, để con thấy tiền đó là của mình.
Con đòi mua đồ đắt tiền như bạn thì sao?
Hãy lắng nghe vì sao con muốn, rồi nói thật về khả năng của nhà mình. Có thể đề nghị con để dành một phần từ tiền tiêu vặt, cha mẹ góp thêm, để con hiểu giá trị món đồ.
Dạy con về tiền điện tử và chuyển khoản thế nào?
Khi con lớn hơn, có thể cho con thấy cách chuyển khoản, xem số dư, và nhắc rằng tiền trên điện thoại cũng là tiền thật. Dạy con không bao giờ đưa mã xác thực cho ai.
Có nên thưởng tiền khi con được điểm cao?
Thưởng tiền cho điểm số có thể làm con học vì tiền và áp lực về điểm. Nhiều chuyên gia gợi ý ghi nhận nỗ lực bằng lời, bằng một hoạt động cùng nhau thay vì bằng tiền.
