Việc đầu tiên là lắng nghe con thật bình tĩnh, tin con và cảm ơn con đã dám kể. Sau đó ghi lại sự việc cụ thể, làm việc với giáo viên chủ nhiệm và nhà trường bằng những thông tin đó, dạy con vài cách ứng phó giữ an toàn, và tìm hỗ trợ tâm lý nếu con có dấu hiệu tổn thương kéo dài.
Chào bạn, đây là Hỏi Chuyên Gia. Con về nhà ít nói, kêu đau bụng mỗi sáng thứ hai, cặp sách có vết bẩn lạ. Có khi con chẳng kể gì. Tập này mình hỏi chuyên gia những gì cha mẹ nên nhìn, nên hỏi và nên làm khi nghi con bị bắt nạt.
Những dấu hiệu nào cho thấy con có thể đang bị bắt nạt?
Trẻ bị bắt nạt thường không kể ngay. Con có thể xấu hổ, sợ bị trả thù, sợ cha mẹ làm lớn chuyện, hoặc nghĩ đó là lỗi của mình. Nên cha mẹ phải để ý những thay đổi.
Những dấu hiệu hay gặp: con không muốn đi học, hay kêu đau bụng, đau đầu vào buổi sáng ngày đi học; đồ dùng hay bị mất, bị hỏng; có vết bầm không giải thích rõ; về nhà đói vì bị lấy đồ ăn; ngại đi một con đường hay một giờ nhất định.
Về cảm xúc: con thu mình, dễ cáu, khó ngủ, gặp ác mộng, không còn nhắc tới bạn bè, kết quả học tập tụt. Với trẻ lớn có điện thoại, con có thể giật mình, buồn bã sau khi đọc tin nhắn, hoặc đột nhiên không dùng mạng xã hội nữa.
Một dấu hiệu đơn lẻ chưa nói được gì. Nhưng nhiều dấu hiệu cùng lúc, xuất hiện đột ngột, thì đáng để hỏi chuyện con.
Hỏi thế nào để con chịu kể?
Mình học được vài cách hỏi rất khác thói quen. Đừng hỏi dồn dập kiểu có ai bắt nạt con không. Chọn lúc thoải mái: đang đi xe, đang nấu ăn cùng, trước giờ ngủ. Hỏi mở: hôm nay giờ ra chơi con chơi với ai, có lúc nào ở trường con thấy không vui không.
Khi con bắt đầu kể, nghe hết, đừng ngắt lời, đừng nổi giận ngay trước mặt con. Cơn giận của cha mẹ, dù là giận kẻ bắt nạt, có thể làm con sợ và ngừng kể.
Nói rõ với con ba điều: bố mẹ tin con, đây không phải lỗi của con, và con đã làm đúng khi kể. Ba câu ấy rất quan trọng với một đứa trẻ đang xấu hổ.
Hỏi con muốn bố mẹ giúp thế nào, và nói cho con biết bố mẹ định làm gì tiếp theo. Trẻ cần cảm thấy mình còn được kiểm soát phần nào, chứ không bị cuốn vào một chuyện lớn ngoài ý muốn.
Làm việc với nhà trường thế nào cho hiệu quả?
Đúng vậy, bước tiếp theo là nhà trường, vì phần lớn chuyện xảy ra ở đó. Trước khi gặp, ghi lại những gì con kể: ngày, giờ, nơi xảy ra, ai liên quan, chuyện gì, có ai chứng kiến. Chụp ảnh vết thương, đồ bị hỏng, lưu tin nhắn nếu có.
Gặp giáo viên chủ nhiệm trước, giữ thái độ hợp tác, trình bày sự việc cụ thể, và hỏi nhà trường sẽ làm gì để con an toàn. Đặt một mốc hẹn trao đổi lại sau vài ngày.
Nếu không có chuyển biến, đề nghị gặp ban giám hiệu, tổ tư vấn tâm lý học đường nếu trường có. Ghi lại các buổi gặp và những gì đã được hứa.
Tránh tự tìm gặp đứa trẻ kia hay cha mẹ nó để đối chất ở cổng trường. Chuyện có thể leo thang và con bạn lại là người chịu hậu quả. Để nhà trường làm cầu nối.
Dạy con ứng phó thế nào, có nên dạy con đánh lại?
Câu này mình biết nhiều ông bố muốn hỏi. Chuyên gia nói dạy con đánh lại thường không giải quyết được, có khi con bị phạt, bị đánh nặng hơn, hoặc biến thành chính người bắt nạt. Mục tiêu là giữ con an toàn, chứ không phải thắng.
Một vài cách ứng phó: nói to và dứt khoát một câu ngắn như dừng lại, mình không thích, rồi bỏ đi về phía có người lớn. Đi cùng bạn bè ở những chỗ hay bị bắt nạt. Báo ngay cho thầy cô, và hiểu rằng báo người lớn không phải là mách lẻo.
Tập với con ở nhà bằng cách đóng vai, để những câu đó bật ra tự nhiên khi cần. Trẻ thường bị đông cứng lúc sợ, luyện trước giúp con phản ứng được.
Với bắt nạt qua mạng: dặn con không trả lời, chụp lại tin nhắn, chặn tài khoản, báo cho cha mẹ. Cha mẹ giúp con báo cáo với nền tảng và báo nhà trường nếu người bắt nạt là bạn cùng trường.
Sau chuyện đó, chăm sóc con thế nào để con hồi lại?
Bị bắt nạt có thể để lại vết thương lâu hơn vết bầm. Con có thể mất tự tin, sợ đám đông, thấy mình kém cỏi. Cha mẹ cần cho con nhiều cơ hội được thấy mình có giá trị: một môn thể thao, một nhóm bạn mới ngoài trường, một sở thích con giỏi.
Giữ liên lạc với giáo viên trong vài tuần sau để biết tình hình có thật sự ổn không.
Nếu con vẫn sợ đi học kéo dài, mất ngủ, buồn bã sâu, nói những câu như con không muốn sống nữa, hãy tìm ngay tới chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Câu nói như vậy luôn cần được coi là nghiêm túc.
Và hãy nhớ dạy cả điều ngược lại: nếu con thấy bạn khác bị bắt nạt, con có thể đứng cạnh bạn, rủ bạn đi chỗ khác, báo thầy cô. Một đứa trẻ đứng ra cạnh nạn nhân nhiều khi đủ để cuộc bắt nạt dừng lại.
Câu hỏi thường gặp
Con dặn đừng nói với cô giáo thì có nên tôn trọng?
Hãy lắng nghe nỗi lo của con và giải thích vì sao cần báo nhà trường. Bàn với con cách báo sao cho con thấy an toàn, nhưng khi con đang bị tổn hại, an toàn của con được ưu tiên hơn lời hứa giữ bí mật.
Có nên chuyển trường cho con không?
Chuyển trường là lựa chọn khi nhà trường không thể bảo đảm an toàn cho con sau khi đã làm việc nghiêm túc. Hãy hỏi ý kiến con và cân nhắc kỹ, vì chuyển trường cũng là một thay đổi lớn.
Làm sao biết con mình là người đi bắt nạt?
Nếu được báo con bắt nạt bạn, hãy bình tĩnh tìm hiểu, nói chuyện với con về hậu quả với bạn kia, đặt giới hạn rõ ràng, và xem con có đang gặp khó khăn gì khiến con hành xử như vậy.
Trêu đùa và bắt nạt khác nhau thế nào?
Trêu đùa là khi cả hai cùng vui và dừng khi một bên không thích. Bắt nạt là lặp đi lặp lại, cố ý làm tổn thương, và có sự chênh lệch sức mạnh khiến nạn nhân khó tự bảo vệ.
Có nên tịch thu điện thoại khi con bị bắt nạt qua mạng?
Tịch thu có thể làm con thấy bị phạt vì đã kể, và lần sau con sẽ giấu. Tốt hơn là cùng con chặn, báo cáo, điều chỉnh cài đặt riêng tư và theo dõi sát hơn một thời gian.
